Proje Evi Kooperatifi tarafından, Avrupa Birliği’nin finansal desteği ve Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) ile Slow Food ortaklığında yürütülen ANATOLİVAR – Anadolu’da Zeytin Üreticisi Toplulukların Güçlendirilmesi Projesi kapsamında hazırlanan “Zeytin Atlası” kullanıma açıldı. Türkiye’nin 6 ana zeytincilik bölgesinde (Marmara, Kuzey Ege, Orta Ege, Güney Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu) yürütülen arazi çalışmaları sonucunda oluşturulan Zeytin Atlası yerel ve nadir zeytin çeşitleri ile doğa dostu üreticileri bir araya getiriyor. Zeytincilikte agroekolojik geçişe rehberlik edecek, coğrafi olarak etkinleştirilmiş, iki katmanlı dijital bir veritabanı olan Zeytin Atlası bu alanda bir ilki gerçekleştiriyor.
Zeytinciliğin yaklaşık 400.000 ailenin geçimlik ekonomisinin temelini oluşturduğu Türkiye, 100’ün üzerinde yerel zeytin çeşidine ev sahipliği yapıyor. Bilimsel araştırmalar, yerel zeytin çeşitlerini kendi orijinal habitatlarında yerinde korumanın iklim değişikliği ve kuraklığa karşı en yüksek direnci sağladığını gösteriyor. Zeytin Atlası, bu gerçekten yola çıkarak biri yerel ve nadir zeytin çeşitlerinin dağılım alanlarını göstermeye, diğeri ise doğa dostu üreticilere odaklanan iki detaylı modülden oluşuyor.
Modül 1: Yerel ve Nadir Zeytin Çeşitleri Katmanı
Bu modülde Türkiye’de zeytincilik alanında ilk kez uygulanan “Ekolojik Niş Modellemesi” yöntemi sayesinde yerel ve nadir zeytin çeşitlerimizin tam olarak hangi coğrafi ve iklimsel koşullarda yetişebildiği gösteriliyor. Bu yöntemle, zeytin ağaçlarının arazi çalışmasında belirlenen konum verileri ile yüksek çözünürlüklü küresel iklim verileri birleştirilerek bu çeşitlerin yaşamayı sevdiği ideal doğa koşulları haritalandırılabiliyor. Örneğin Dilmit ya da Sarıulak gibi nadir çeşitlerin nerelerde yetişebildiğini bu haritalar ile görebilmek mümkün.
İleri aşamada bu yöntem mevcut çevresel koşulları gelecekteki iklim senaryolarıyla karşılaştırarak önemli tespitlerde bulunulmasını sağlayabilecek. Küresel iklim değişikliğinin etkilerine rağmen yerel zeytinlerimizin uzun vadede hayatta kalabileceği “geleceğin iklim sığınaklarını” hassas bir şekilde gösterebilecek.
Modül 2: Agroekolojik Kırmızı Çizgiler ve Doğa Dostu Üreticiler Katmanı
Atlasın üreticiler katmanı, haritalandırılan alanlardaki ekosistemleri ve yerel çeşitleri koruyan, doğa dostu ve geleneksel üretim yapan çiftçileri şeffaf bir değerlendirme ile görünür kılmayı amaçlıyor. Bu katmana dâhil edilecek üreticiler ve işletmeler Proje Evi Kooperatifi, UZZK, Slow Food temsilcileri ve farklı disiplinlerden akademisyenler ve uzmanlardan oluşan bir ‘Kriter Belirleme Paneli’nin geliştirdiği şeffaf kriterlere göre değerlendiriliyor.
Üreticilerin ilk aşamada;
- Yerel zeytin çeşitlerinin korunması,
- Ot zehri, yani herbisit kullanılmaması,
- Süper yoğun endüstriyel üretim sistemlerinden kaçınılması,
- Toprak, su ve doğal yaşam ortamlarının korunması,
- Agroekolojik üretim uygulamalarının benimsenmesi
gibi temel kriterleri karşılaması gerekiyor.
Zeytin Atlası, üreticilerin güçlü yönlerini görünür kılmak amacıyla özel bir rozet sistemi kullanıyor. Sistemi oluşturan kriter rozetleri şu başlıklardan oluşuyor; ‘Temiz/Doğa Dostu’, ‘İklime Dirençli’, ‘Yerel Çeşit Koruyucusu’, ‘Agroekolojik’, ‘Organik’, ‘Nadir Çeşit Koruyucusu’, ‘Kalite ve Duyusal Mükemmellik’, ‘İzlenebilirlik’ ve ‘Sosyal Sorumluluk Sahibi’. Bu şekilde tüketiciler için güvenilir bir izlenebilirlik sağlanması hedefleniyor.
