1 Kasım Dünya Vegan Günü. Veganlığın temelindeki etik değerler aynı kalırken etrafındaki dünya nasıl değişiyor? Veganlık popülerliğini kaybediyor mu? Protein çağı mı başlıyor?
Bir yaşam biçimi düşünün; yalnızca tabağınızdakileri değil, giydiklerinizi, kullandığınız kozmetik ürünlerini hatta günlük hayatınızdaki pek çok seçimi şekillendiriyor. İşte veganlık tam da böyle bir yaklaşım. Yaşamın her anında hayvanların sömürülmesini mümkün ve uygulanabilir olduğu ölçüde dışlamayı amaçlayan, etik değerleri merkeze alan bir yaşam felsefesi. Bu duyarlılığı hayatının farklı alanlarına taşıyan insanlara büyük saygı duyuyorum.
Burada önemli bir ayrım var. Veganlığı yalnızca beslenme alışkanlıkları veya tüketici trendleri üzerinden değerlendirmek, bu yaşam felsefesinin özüne haksızlık olur. Çünkü etik veganlar için mesele ne kadar bitkisel protein tüketildiğinden önce, hayvanların insan ihtiyaçları için kullanılmasının sorgulanmasıdır.
Peki, veganlığın temelindeki etik değerler aynı kalırken etrafındaki dünya nasıl değişiyor? Vegan ürünlere ilgi azalıyor mu yoksa bitkisel beslenme artık günlük hayatın doğal bir parçası mı oluyor? 1 Kasım Dünya Vegan Günü, bu değişimi değerlendirmek için güzel bir fırsat.
Bitkisel gıda pazarı büyüyor
Veganlık gerçekten popülerliğini kaybediyor mu? Bu sorunun yanıtını yalnızca market raflarında veya satış rakamlarında aramak doğru olmaz. 2025 yılında yayımlanan, Almanya’nın Bavyera bölgesinde gerçekleştirilen nüfus temelli bir araştırmaya göre, vegan ve vejetaryen beslenenlerin toplam oranı yaklaşık 20 yılda yüzde 2.2’den yüzde 6.3’e yükseldi. npj / Science of Food dergisinde, bu yıl yayımlanan bir makalede ise Batı Avrupa’da kendisini vegan olarak tanımlayanların oranının bazı araştırmalarda yüzde 2-4 düzeyinde olduğu, ancak besin tüketimine dayalı ölçümlerin daha düşük oranlar gösterebildiği vurgulanıyor. Bu farklılık bize önemli bir şey söylüyor: İnsanların kendilerini nasıl tanımladıklarıyla gerçekte nasıl beslendikleri her zaman örtüşmeyebiliyor.
Diğer taraftan bitkisel gıda pazarı büyümeye devam ediyor. 2026 yılında yayımlanan Circana verilerine göre Avrupa’nın altı büyük pazarında bitkisel gıda ve içecek satışları 2025 yılında yüzde 5.1 artarak 16.3 milyar euro’ya ulaştı. Bir kişinin haftada birkaç gün et tüketmemesi, kahvesine bitkisel süt eklemesi veya bir ay boyunca hayvansal gıdalardan uzak durması, onun vegan yaşam felsefesini benimsediği anlamına gelmez. Vegan ürünlerin popülerliği ile veganlığın etik gücü aynı şey değil. Bir ürünün satışları azalabilir, bir beslenme trendi değişebilir. Ancak bunlar, veganlığın temelindeki etik soruların önemini kaybettiği anlamına gelmez.
Protein çağı önüne mi geçti?
Son yıllarda beslenme dünyasının en popüler kelimelerinden biri hiç kuşkusuz protein. Market raflarında yüksek proteinli yoğurtlar, protein barları ve içecekler giderek daha fazla yer kaplıyor. Peki, protein odaklı bu yaklaşım bitkisel beslenmenin karşısında mı? Bence hayır! Aksine baklagiller, soya ürünleri, tofu, tempeh ve yağlı tohumlar gibi bitkisel protein kaynaklarına yönelik ilgiyi artırma potansiyeli taşıyor. Burada önemli olan yalnızca protein miktarı değil; proteinin kalitesi, sindirilebilirliği ve farklı kaynaklardan yeterli miktarda alınması. İyi planlanmış bir vegan beslenme modeli, protein gereksinimini karşılayabilir. Ancak özellikle B12 vitamini başta olmak üzere bazı mikro besin ögelerinin yeterliliğine dikkat edilmesi gerekir. Vegan beslenen bireylerde güvenilir B12 takviyesi veya yeterli miktarda B12 ile zenginleştirilmiş ürün kullanımı temel bir gerekliliktir. Etik veganlık açısından bitkisel protein yalnızca besin ögesi ihtiyacını karşılayan bir alternatif değil, hayvansal ürünlere bağımlılığı azaltmanın da yollarından biri.
