Bundan 7 yıl önce “Antep fıstığı ithal edilerek fiyat sorunu çözülemez” başlığıyla bir yazı yazmıştım. Geçen bu süre zarfında değişen hiçbir şey olmadı. Antep fıstığı üretiminin az olduğu yıllar fiyat yükselince hükümetin, ilgili bakanların aklına gelen tek çözüm ithalat kapısını açmak oldu. Kapılar açılınca üreticide fiyat düşüyor. Tüketici çerezlik veya baklavanın içinde fıstığı pahalı tüketmeye devam ediyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre Türkiye, Antep fıstığı üretim alanında ikinci, üretim miktarında ve ihracatında ilk 3 ülke arasında. Kendine yeterliliği yüzde 117 seviyelerinde. Kendine yeterli ama ürünü yönetemiyor. Böyle bir üründe normalde hiçbir sorun yaşanmadan üreticinin de tüketicinin de memnun olması gerekir. Fakat, bu önemli ürünü bile yönetemeyenlerin tarımda başarılı olması mümkün mü?
Antep fıstığında Türkiye’nin durumuna ve yaşananlara bakınca ne demek istediğimiz daha iyi anlaşılacaktır.
Üretim, ABD, İran ve Türkiye’nin elinde
Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü’nün 2024 yılında yayınladığı “Sert Kabuklu Meyveler Raporu”na göre, dünyada 1 milyon 200 bin hektar alanda Antep fıstığı üretiliyor. İran, 497 bin hektarla ilk sırada yer alırken, Türkiye, 409 bin hektarla ikinci, Amerika Birleşik Devletleri 173 bin hektarla üçüncü, Suriye ise 61 bin hektarla dördüncü sırada yer alıyor.
Verimlilikte ise 2022 yılı verileri ile Ürdün dekar başına 374 kilo ile ilk sırada, Çin 308 kilo ile ikinci sırada. Ortalama verimlere göre, Amerika Birleşik Devletleri dekara 305 kilo Antep fıstığı üretirken, Türkiye’nin ortalama verimi 52 kilo. Yeri gelmişken belirtelim; Türkiye’nin verimliliği konuşması, verimliliği artırması gerekirken ithalatı konuşuyor. Yaşanan fiyat sorununa çözüm olarak ithalatı gündeme getiriyor.
Antep fıstığında dünya üretimi son yıllarda ortalama 1 milyon 100 bin ton civarında. Amerika 400 bin ton ile üretimde ilk sırada. İran 242 bin ton ile ikinci, Türkiye ise 239 bin ton ortalama üretimle üçüncü sırada.
Türkiye’de Antep fıstığı üretimi
Bugünlerde fiyatı yükseldiği için gündeme gelen Antep fıstığının gen merkezi Türkiye’nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi’dir. Sadece belli bölgelerde yetişen Antep fıstığının en büyük üreticisi ve ihracatçısı ülkeler; yukarıda da belirttiğimiz gibi Amerika Birleşik Devletleri, İran ve Türkiye’dir.
