Everest’te bırakılan atıklardan Amazonlar’daki pestisit kirliliğine, Avrupa’nın karbon düzenlemelerinden küresel ticaretin yeni kurallarına kadar çevresel maliyetler sınırları aşıyor. Antalya’daki COP31’de üretimden tüketime uzanan bu zincirde çevresel sorumluluğun kim tarafından üstlenileceği sorusuna yanıt arandı.
“Ne aşılmayacak kadar yüksek bir dağ var ne de geçilmeyecek kadar derin bir vadi.”
Marvin Gaye & Tammi Terrell
Everest’e çıkarken ardımızda bıraktığımızla Brezilya’da tarlaya döktüğümüzün buluştuğu yer aynı: Bir başkasının bardağı. Zirvede kişisel hırs, tarlada daha fazla verim arayışı; aşağı havzada yaşayanlar ise yalnızca temiz su peşinde. Antalya’daki COP31’i bu dışsallık perspektifinden okuyoruz. İklim diplomasisinin gündelik hayata uzanan asıl sorusu şu: Kendi tercihimizin maliyetini daha ne kadar başkasına taşıtabiliriz?
Everest: Zirvenin altında bir musluk var
Everest kapanmadı. Fakat parayı verip zirve deneyimi satın alma anlayışına yeni sınırlar çiziliyor. Nepal’de parlamentonun üst kanadından geçen turizm tasarısı, Everest izni için ülkede daha önce 7.000 metreden yüksek bir zirveye ulaşma şartı öngörüyor. Yerel yetkililer, artan dağcı sayısının çevre üzerindeki yüküne dikkat çekiyor. Dağın bir yolgeçen hanına dönmesi istenmiyor. Tecrübe, güvenlik ve kurtarma yükü tartışmanın odağında. Her şeyden önce ise Everest’in kendisine duyulan saygı.
Çevre kuralları tasarıyı beklemedi bile. Her dağcıdan ana kampın üzerinden en az sekiz kilogram çöp indirmesi isteniyor. İkinci Kamp’ı aşanların o rakımın üzerinden en az iki kilogram çöp indirmesi gerekiyor. 2026 talimatları yüksek irtifa kamplarında komitenin sağladığı dışkı torbalarını zorunlu tutuyor; kurala uymayan ekiplere atık temizliği belgesi verilmiyor. Geçmişte önerilen yaptırım kurala dönüşseydi, çöpünü dağda bırakanları bir de Everest’ten ömür boyu men riski bekleyecekti. Bu tür torbalardaki emici teknolojinin kökeni NASA’nın uzay görevlerine uzanıyor. Satın alınması ve geri teslimi zorunlu.
Eriyen buzul suları yerleşimlerin içme ve sulama kaynaklarını besliyor. Maine Üniversitesinin araştırmasına göre muson öncesindeki kurak dönemde yerel su arzının yaklaşık %65’i buzul erimesinden geliyor. Yukarıda bıraktığımız aşağıya taşınabiliyor. Buz, atığı bozunmadan saklasa da zararsız kılmıyor.

Amazonlar: Sınırın altından sızan zehirli bir akıntı var
Amazonlar Brezilya’nın doğayla ilişkisinin küresel simgesi. Bloomberg’ün “Zehir Boruları” (The Poison Pipeline) araştırması havzanın ötesine uzanıyor. Şebeke suyu ve özel kuyu örneklerini, bir de pestisit kaçakçılık ağını inceliyor.
Ocak 2023 ila Haziran 2026 arasında test yapan belediyelerin yaklaşık üçte birinde yasaklı pestisit saptandı. Parakuat analizi yapan belediyelerin %28’inde bu kimyasalın izine rastlandı. Kalıntı düzeyi yasal sınırın altında kalsa bile yasaklı maddenin suda bulunması denetimi sorgulatıyor.
Parakuat, yabancı otları kurutarak ürün kaybını sınırlayan ucuz bir kimyasal. Ana üreticisi Çin. Brezilya’da 2020’den beri yasak; komşu Paraguay’da ise satılabiliyor. Çin’den Paraguay’a yasal yoldan giren yükün bir kısmı Brezilya tarlalarına kaçak yollarla sızıyor. Sınırın bir tarafındaki izin, diğer tarafındaki yasağı deliyor.








