Uzun süredir hepimizin kafasını kurcalayan bir soru var: Türkiye tarımda uçuyor mu, yoksa çöküş yıllarını mı yaşıyor? Üretimde gerçekten bir problem var mı? Bir dönem “kendi kendine yeten 7 ülkeden biri” diye övündüğümüz Türkiye, bugün hâlâ aynı noktada mı, yoksa bu unvanı kaybetti mi?
İçindekiler
NATURE FOOD’UN 2025 ARAŞTIRMASI
Bu yılın mayıs ayında Nature Food dergisinde yayımlanan bir araştırma, ülkelerin kendi gıda üretimlerini yedi temel gıda grubundaki iç talebi karşılama oranına göre değerlendirdi. Çalışmada Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) 2020 Food Balance Sheets (FBS) verileri ile Dünya Doğayı Koruma Vakfı’nın (WWF) Livewell diyeti temel alındı.
Yedi gıda grubu şöyleydi:
- Meyve
- Sebze
- Baklagiller
- Nişastalı besinler (buğday, mısır, pirinç, patates vb.)
- Et
- Balık
- Süt ürünleri
Üretim düzeyleri, sağlıklı beslenme için önerilen tüketim miktarlarıyla karşılaştırıldı.
186 ülkenin incelendiği çalışmada yalnızca Guyana, 7 grubun tamamında kendi kendine yeterlilik sağlayabildi. Çin ve Vietnam 6 grupta yeterli üretime ulaştı. Türkiye ise 7 grubun 5’inde %100’ün üzerinde üretim yaparak tam yeterlilik sağladı.
Türkiye’nin tabloya yansıyan verileri şöyleydi:
- Süt ürünleri: %418
- Et: %247
- Sebze: %237
- Meyve: %274
- Baklagiller: %219
- Balık: %21
- Nişastalı ürünler: %39
RAKAMLAR İLE GERÇEKLER ARASINDA
Şimdi aklınız karıştı değil mi? Et ithal eden bir ülke nasıl %247 yeterlilik gösterebilir? Balık ihracatçısı olan Türkiye balıkta neden %21’de kalıyor? Nişastalı ürünlerde ise ithalata mahkûmuz; buğday, mısır ve pirinçte dışa bağımlıyız. İthalat olmazsa hem içerde hem de ihracatta zemin kaybediyoruz.
Bu kafa karışıklığı normal. Çünkü rakamlar 2020 üretim verilerine dayanıyor. Çalışma aslında şu soruya odaklanıyor: “Bir ülke ithalat olmadan yalnızca kendi üretimiyle ne kadar doyabilir?”
Bu çerçevede Türkiye, 186 ülke arasında 11. sırada yer aldı. Yani açık ve net: Artık “Türkiye kendine yeten bir ülke” diyemiyoruz. Ama bir gerçeği de unutmamak lazım: Guyana dışında hiçbir ülke yüzde 100 kendine yeterli değil.
GEÇMİŞTEN BUGÜNE
1990’ların ortasında hazırlanan bir ABD dış politika raporunda şöyle deniyordu:
“Türkiye’nin verimli toprakları ve gayretli çiftçileri, ülkeyi dünya çapında kendi kendine yetecek birkaç ülkeden biri yapmıştı.”
TMMOB Ziraat Mühendisleri Odasının 7-9 Ocak 1991 tarihinde Ankara’da düzenlediği “1980-1990 Türkiye Tarımı” sempozyumunda konuşmacı olarak yer alan rahmetli Süleyman Demirel konuşmasında “Ve böylece de dünyada kendi kendine yeten 7 ülkeden biri iken, 10 sene evvel-“10 senede ne olmuştur?” derseniz- bu sene, 1990’da 1,5 milyar dolar dışarıdan ürün ithal eden Türkiye haline gelmişsiniz” diyor.
Biz 90’lardan önce gerçekten “kendi kendine yeten 7 ülkeden biri” miydik, bilmiyorum. Ama bildiğim bir şey var: Bir dönem kendi kendine yeten bir ülkeydik. Bugün değiliz.
