“Ne raporlar yazdık zaten yoktular” Kemal Erdoğan

Her sabah farklı bir sektörden gözaltı haberiyle uyandığımız ülkemizde sıra yaş sebze meyve sektörüne geldi.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın yürüttüğü soruşturmada 41 büyük dağıtıcı firmanın yöneticileri hakkında gözaltı kararı verildi, 22 ilde 109 adreste arama yapıldı.

Vergi müfettişlerinin raporları ise insanın aklını durduracak cinsten. Çiftçiden alınan ürünün fiyatı makbuzlarda olduğundan yüksek gösterilmiş. Ölmüş insanlar adına müstahsil makbuzu kesilmiş. Bir şirket üç ayda 13,5 milyon kilo narenciye ve nar satışı faturalamış, Hal Kayıt Sistemi’ne ise yalnızca 8,4 milyon kilo bildirmiş.

Peki bu sorunlar yeni mi? Hayır.

Tam 17 yıl önce, 2009 yılında İstanbul Ticaret Odası adına Prof. Dr. Bahattin Çetin’in hazırladığı “Yeni Perakendecilik Sisteminde Toptancı Hallerinin İzlemesi Gereken Stratejiler” adlı rapor yayımlandı. AB ve dünya örneklerini inceleyen, hal ve perakende sektörüne yol haritası çizen detaylı bir çalışma.

Haksızlık etmeyelim, bu rapordan sonra bazı adımlar atıldı. 2010’da yeni Hal Kanunu çıktı, 2012’de Hal Kayıt Sistemi kuruldu, 2015’te perakende kanunu yasalaştı. Raporun eklerindeki kanun taslakları bir bakıma hayata geçti.

Ama asıl sorulması gereken soru şu: Kanunlar çıktı, sistemler kuruldu. Neden hâlâ ölüler adına makbuz kesilebiliyor?

Vergi Denetim Kurulu raporu bunun cevabını da veriyor. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın kayıtları, Ticaret Bakanlığı’nın Hal Kayıt Sistemi ve Gelir İdaresi’nin fatura düzeni büyük ölçüde birbirinden bağımsız çalışıyor. Yani sistemleri kurduk ama birbirleriyle konuşturmadık.

Manavlar, bakkallar kapanıp üç harfli marketlere dönüşürken ne yaptık? İhraç ettiğimiz domatesten, limondan çıkan kalıntı haberlerini önlemek için ne yaptık?

Tarım diplomasisinde AB ile yapılan görüşmelerde lehimize hangi kararlar alındı?

Kitabın önsözünü aşağıda özetledim, içindekiler bölümüne dokunmadım. Bugün yaşadığımız sorunların neredeyse hepsinin başlığı orada alt alta sıralı. Özellikle perakende sektörünün durumu (13.2) ve hallerin değişen pazar koşullarına uyumu (14.2) bölümlerine dikkatinizi çekerim.

Sormamız gereken soru basit: 2009’dan bugüne bunların hangilerini yaptık?

Kemal Erdoğan

Kitabın tamamına bu linkten ulaşabilirsiniz:
https://www.yumpu.com/tr/document/read/23584845/yeni-perakendecilik-sisteminde-toptanci-ito/1

Kitap önsöz özet

Yaş meyve ve sebzeler günlük hayatın vazgeçilmez ürünleri olduğu için hem ekonomik hem sağlık açısından önem taşıyor. Uygun koşullarda tüketiciye ulaştırılmazlarsa sağlık sorunlarına yol açabiliyorlar. Ticari hacimleri büyük olduğundan kayıt dışılığa açıklar. Bu da vergi kaybına, haksız rekabete ve halk sağlığı risklerine neden oluyor. Haller, bu ürünlerin toplandığı ve dağıtıldığı temel noktalar. Bu nedenle hallerin modernleşmesi, hijyenik depolama ve muhafaza koşullarının sağlanması hem halk sağlığı hem de kayıt dışılıkla mücadele için kritik. Ersun, İTO’nun çağdaş bir İstanbul için hallerin modernleşmesine katkı verdiğini belirtiyor,

İçindekiler

1. Giriş — 9
2. Çalışmanın Amacı — 11
3. Materyal ve Metod — 12
4. Türkiye’de Yaş Meyve-Sebze Üretimi, Pazarlaması ve Dış Ticareti — 13
   • 4.1. Yaş Meyve Sebze Üretimi — 13
   • 4.2. Türkiye’de Meyve Sebze Pazarlaması — 15
   • 4.3. Türkiye’nin Dış Ticareti — 18
5. Toptancı Hallerinin Kuruluş Amacı ve Önemi — 23
6. Toptancı Halleri ile İlgili Mevzuat — 30
7. Dünya’da ve Türkiye’de Perakende Sektörünün Gelişimi — 38
   • 7.1. Geçmişten Günümüze Perakendecilik — 39
   • 7.2. Dünya’da Perakende Sektörü — 41
   • 7.3. Türkiye’de Gıda Perakende Sektörü — 43
8. Yaş Meyve-Sebze Sektöründe Değişen Tüketim Yapısı — 47
9. Tarımsal Ürünler ve Gıda Pazarlama Sistemindeki Değişimler — 51
10. Perakende Sektörü-Toptancı Halleri İlişkileri — 54
11. AB Ülkelerinde Yaş Meyve Sebze Pazarlaması — 56
12. Toptancı Halleri ve Perakende Sektörüne İlişkin Dünya’dan Örnekler — 59
13. Türkiye Toptancı Halleri ve Perakende Sektörünün Durum Analizi — 65
    • 13.1. Türkiye Yaş Meyve Sebze Toptancı Hallerinin Durum Analizi — 65
    • 13.2. Türkiye Perakende Sektörünün Durum Analizi — 89
14. Yaş Meyve Sebze Toptancı Hallerinin Sorunlarına Yönelik Stratejiler — 91
    • 14.1. Toptancı Hallerinin İşleyişinin İyileştirilmesine Yönelik Stratejiler — 92
    • 14.2. Toptancı Hallerinin Değişen Pazar ve Tüketim Koşullarına Uyumuna Yönelik Stratejiler — 100
    • 14.3. Hükümet Tarafından Alınması Gereken Tedbirler — 103
15. Sonuç ve Öneriler — 105

Kaynaklar — 109
Ek 1. Sebze ve Meyve Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun Tasarısı Taslağı — 112
Ek 2. Büyük Mağazalar Kanunu Tasarısı Taslağı — 139