İnsanlık tarih boyunca iklime göre şehir kurdu. Şimdi ilk kez iklimden kaçmak için uygarlığını örtüyor. FAO ve Dünya Meteoroloji Örgütü’nün yayınladığı “Aşırı Sıcaklık ve Tarım” raporuna göre Güney Asya, tropikal Sahra Altı Afrika, Orta ve Güney Amerika’nın bazı bölgelerinde aşırı sıcaklar nedeniyle yılda 250 güne kadar açık havada tarım yapılamayacak, çalışılamayacak.
Bu durum tarımla geçinen 1,23 milyar insan için sistematik bir risk oluşturuyor.” Aynı rapora göre “Türkiye erozyon ve kuraklık tehlikesiyle karşı karşıya.” Cevaplanması en zor soru akıllara geliyor “o zaman gıdayı nasıl üreteceğiz.”
Kapalı devre uygarlık, örtü altında tarım
Küresel ısınma sadece tarımı değiştirmiyor; insanın doğayla kurduğu ilişkiyi tartışmaya açıyor. İnsanlık rezidanslara, veri merkezlerinden gelecek algoritmalara, dikey çiftliklerde üretilen gıdalara endeksli bir çağa geçiyor. Açık uygarlık yerini kapalı devre medeniyete bırakıyor. Dünya ısındıkça klima kullanıyor, iklimden kaçarak örtü altında gıda üretmeye çalışıyor. İklim krizi yalnızca açık alan tarımını değil, açık alan uygarlığını da sona erdiriyor.
Türkiye’yi sıcak bir yaz bekliyor
Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu’na göre, “yaz ayında yağışlar yüzde 25 azalacak. İç Anadolu’da 40 derecenin üzerinde sıcaklıklar görülecek.” Sıcaklık sadece insanları değil bitkileri de strese sokuyor. Türkiye 23 milyonluk rekor buğday beklentisiyle sevinirken İç Anadolu çiftçisi, kara kara mayıs yağmurları kaynaklı tahıllarda ortaya çıkan kök çürüklüğü ve mantar hastalığı riski ile karşı karşıya.
Yatırımcılar riskin daha az olduğu seralara yöneliyor. 35 milyar dolarlık küresel örtü altı tarım pazarının 2033’de 68 milyar dolar olması öngörülüyor. İran savaşı nedeniyle Orta Doğu’dan petrol alamayan Avrupa’nın sera üretimi aksıyor. Sebze talepleri Türkiye’ye yöneliyor, Paul Virilio’nun tartışmaya açtığı “teknolojik uygarlık” seraları tarım alanından yapay habitata dönüştürüyor, zamanın ruhunu eğip büküyor.
Kendi kendini besleyebilen kentler
Türkiye örtü altı varlığı bakımından dünyada dördüncü, Avrupa’da ikinci sırada. 2002’de 540 bin dekar olan üretim alanı 900 bin dekara ulaşmak üzere. Türkiye’de 74 örtü altında tarım yapılıyor. Amaç gıda kırılganlığı azaltılmış kentler inşa etmek. 2022’de örtü altında 9,4 milyon ton gıda üretildi. Üretimin neredeyse yüzde 10’u örtü altından sağlanıyor. Örtü altı insanlığı doyururken ihtiyacı olan enerji nasıl sağlanacak. Tarih, seraların uygarlık için geçici bir sığınak olup olmadığını ortaya koyacak. İnsanlık doğanın belirsizliğinden kaçarken kendisini güneş, rüzgâr, jeotermal gibi enerji sistemlerinin kölesi haline mi getiriyor.
Örtü altınının enerjisi nereden bulunacak
Türkiye jeotermal kaynaklar açısından AB’de birinci dünyada yedinci sırada. Bu potansiyel hali hazırda 10 bin dekara yakın sera alanının jeotermal enerji ile ısıtılmasını sağlıyor. 20 ilde 24 tane kurulması planlanan Tarıma Dayalı Organize Sera Bölgeleri uzun vadede Türkiye’nin ihracat gücünü artırırken iklime bağımlı gıda kırılganlığını da azaltabilir.






