Dönüşümden etkilenen çalışanların ve küçük işletmelerin desteklenmesi de ayrıca kaynak ve politika gerektirir. Bu alanlarda koordinasyonun yanında kamu desteği, uluslararası finansman ve maliyetin adil paylaşımı önem kazanıyor. Uyum, kayıp ve zarar ile adil geçiş, uygulama gündeminin tamamlayıcı unsurları olarak ele alınmalı.
Türkiye, COP31’de ekonomik ihtiyaçlarla iklim hedeflerini buluşturuyor. Antalya’nın fırsatı, ortak hedefleri somut adımlara dönüştürmek; sınavı ise bu adımların önündeki kilitleri açmak…
İklim müzakerelerinin sorunu, ülkelerin yön konusunda anlaşamaması değil. Yön otuz yıldır belli. Asıl anlaşmazlık, o yönde ilerlemenin faturasını kimin, ne zaman ödeyeceği konusunda.
Geçen yıl Belem’de yaşanan da buydu. Fosil yakıtlardan uzaklaşma yol haritası çok sayıda ülkenin desteğini aldı ama ortak karara giremedi. Brezilya başkanlığı çalışmayı resmi müzakerelerin dışında sürdürmeyi üstlendi. Ortak hedef korundu; uygulama üzerindeki anlaşmazlık devam etti.
Bu tablonun arkasında basit bir yapı var. İklim eyleminin maliyeti bugün ve belirli bir yerde ortaya çıkıyor; bir ülkenin bütçesinde, bir şirketin bilançosunda, bir hanenin cebinde. Faydası ise dünyaya dağılıyor ve yıllar içinde birikiyor. Bu düzende her ülkenin, başkasının daha fazlasını yapmasını beklemek için makul bir gerekçesi var. Patinajın kaynağı işte bu bekleme hesabı.
COP31’in uygulama gündemini buna karşı bir hamle olarak okumak mümkün. Hamlenin özü, iklimi bir fedakârlık sorunu olmaktan çıkarıp, ekonomik temelli bir koordinasyon konusuna çevirmek. Ekonomik çıkarlarla iklim hedeflerinin örtüştüğü alanlarda, birbirini bekleyen kararları birlikte harekete geçirmek.
Türkiye’nin enerji güvenliği, verimlilik, sanayi rekabeti ve finansmana erişimi iklim gündemiyle birleştiren yaklaşımının önemi burada, ekonomik ihtiyaçlar, iklim açısından gerekli adımların dayanağı olabilir.
Beklemekten, ilerlemeye
İklim anlaşmaları üzerine çalışan ekonomist Scott Barrett, iş birliğinin neden bazen tıkanırken bazen de hızlandığını iki farklı durum üzerinden anlatır. İlkinde ülkeler, başkalarının çabasından yararlanırken, kendi katkılarını sınırlamak ister. Başkaları daha fazla sorumluluk aldığında, kendilerinin daha azını yapabileceğini düşünürler. İkincisinde ise bir ülkenin attığı adım, diğerinin harekete geçmesini kolaylaştırır ve daha kazançlı hale getirir. İlkinde sorumluluk başkasına bırakılır. İkincisinde atılan bir adım diğerini de teşvik eder.
Elektrifikasyona bakalım. Bir sanayici üretimini elektrikle yapmak isteyebilir. Ancak şebeke yeterli değilse yatırımını erteler. Şebeke işletmecisi kapasiteyi artırmak için yeni talebin ne zaman geleceğini bilmek ister. Banka da yatırımın ve altyapının takvimini görmeden finansman sağlamaya çekinebilir. Herkes diğerinin adımını beklerken, ekonomik olarak anlamlı bir yatırım gecikir.
Burada sorun yalnız para veya teknoloji eksikliği değil, birbirine bağlı kararların uyum içinde alınamaması. Ortak bir hedef; sanayinin yatırım planını, şebekenin gelişimini ve finansmanı aynı takvimde buluşturabilirse bu bekleyişi kırabilir.
İklim gündeminin patinajdan çıkması için tarafların birbirine daha fazla güvenmesini beklemek gerekmiyor. Her birine, diğerinin de adım atacağını gösteren ve harekete geçmeyi beklemekten daha avantajlı hale getiren somut koşulları kurmak kritik.
