Sarah Hurtes, Jeffrey Gettleman / New York Times
Arktik Okyanusu’ndaki Svalbard adalarında buz hızla eriyor. Kutup ayıları fok yerine ren geyiği ve kuş yumurtası avlıyor, ren geyikleri yosuna yöneliyor. Bilim insanları ekosistemin nasıl ayakta kalacağını araştırıyor.
Arktik Okyanusu’nda, dünyanın geri kalanından yedi kat daha hızlı ısınan bir bölgede, besin zinciri baştan aşağıya değişiyor.
Suyun altında, bir zamanlar buzla kaplı olan bölgelerde yosun ormanları hızla yayılıyor ve yerli türlerin yerini alıyor. Geleneksel otlak yolları kaybolan ren geyikleri, karadan ulaşılamayan ot ve liken yerine artık deniz yosunlarıyla besleniyor.
Ve kutup ayıları… Bir zamanlar fok avlamak için kullandıkları buz platformlarından mahrum kalan ayılar artık karaya yöneliyor; kuş yuvalarını yağmalıyor, ren geyiklerini avlıyor ve giderek daha sık insanlarla karşı karşıya geliyor.
Bilim insanları bu ekolojik yıkımı, Kuzey Kutbu’na yakın Svalbard takımadalarındaki uluslararası bir araştırma istasyonundan canlı olarak gözlemliyor. Ancak bu değişim, onların çalışmalarını da daha tehlikeli hale getiriyor.
Kutup ayısı görürseniz ‘koşmayın’
Artık bilim insanlarının yanında tüfek taşıması gerekiyor. Yeni hazırlanan bir broşürde, “Bir kutup ayısıyla yüz yüze gelirseniz sakin olun. Koşmayın” uyarısı yer alıyor. Bir başka uyarıda ise eğer ayı saldırırsa “Her türlü caydırıcıyı kullanmaya hazır olun (kürekler, kayak sopaları, taşlar, buz blokları, termos içindeki su) deniliyor.
Norveç’in kontrolünde olan ama uluslararası bir antlaşmayla yabancıların da yaşamasına ve çalışmasına izin verilen Svalbard’da, dünyanın en kuzeydeki insan yerleşimi olan Ny-Ålesund istasyonunda bilim insanları ekosistemin her katmanını inceliyor.
Bölge fosil yakıtların yakılmasından kaynaklanan ısınmaya maruz kaldıkça, bu hızlı dönüşümün sonuçları da giderek netleşiyor. Ancak bitkiler ve hayvanların buna uyum sağlayıp sağlayamayacağı belirsiz.
Ohio State Üniversitesi’nden çevre mühendisi Gil Bohrer, “Asıl soru, bu değişimlere karşı hayatta kalmalarını sağlayacak bir strateji bulabilecekler mi?” sorusunu soruyor. Bohrer, Arktik’teki hayvan hareketlerini izleyen sensörlerden elde edilen verilerin arşivlenmesine yardım etti.
Baharın soğuk ve güneşli bir sabahında, biri Alman, diğeri aslen Rus iki bilim insanı küçük teknelerine sondaj makineleri, kar test kitleri, 20 kiloyu aşan koruyucu kıyafetler ve tabii ki iki tüfek ile iki işaret fişeği yükledi.
“Her zaman kutup ayılarına dikkat ediyoruz” dşyen Sebastian Gerland “Onlar hem yüzebilir hem de dalabilir” diyor.
