Karadeniz ve Azak Denizi’nde liman altyapılarına, tahıl terminallerine ve ticari gemilere yönelik tırmanan karşılıklı saldırılar, Rusya ve Ukrayna kaynaklı küresel gıda sevkiyatlarını durma noktasına getirdi. Kesilen gemi trafiği, değişen rotalar ve iklim koşulları açlık riskini, tedarik krizini ve gıda enflasyonunu yeniden alarma geçirdi.
Moskova ve Kiev hattında karşılıklı tırmanan askeri gerilim, küresel ekonominin ve gıda tedarik zincirlerinin en kritik can damarlarından biri olan Karadeniz lojistik hattını tam anlamıyla tıkadı. Dünyanın en büyük buğday ihracatçısı konumundaki Rusya ile ‘Avrupa’nın ekmek sepeti’ olarak nitelendirilen Ukrayna arasındaki askeri hamleler, tam da kritik hasat döneminde bölgedeki deniz taşımacılığı üzerindeki baskıyı tarihin en yüksek seviyelerine çıkardı. Karadeniz ve Azak Denizi’nde liman tesisleri, dev tahıl terminalleri ve sivil ticari gemilerin doğrudan hedef alınması, iki ülkeden yapılan gıda ihracatını sekteye uğratırken, Birleşmiş Milletler (BM) ve uluslararası kuruluşlar küresel gıda güvenliğine yönelik risklerin derinleştiği konusunda ardı ardına uyarılarda bulunuyor.
Gemi trafiği temmuz ortasında durdu
Ukrayna Altyapı Bakanlığı tarafından açıklanan son veriler, Karadeniz’deki seyrüsefer güvenliğinin ne denli ağır bir tehdit altında olduğunu gözler önüne seriyor. Bakanlık verilerine göre, yalnızca Temmuz ayı içerisinde limanlarda demirleyen gemilere 35, açık denizde seyreden gemilere 22 ve liman altyapı tesislerine 67 olmak üzere toplam 124 saldırı düzenlendi. Bu tablo, 2025 yılının tamamında Ukrayna limanlarındaki gemilerin toplamda sadece 14 kez saldırıların hedefi olduğu göz önüne alındığında, gerilimin ulaştığı devasa boyutu net bir şekilde ortaya koyuyor. Rus ordu birliklerinin Ukrayna’nın tarım ürünleri ihracatındaki ana merkez konumunda bulunan Odessa bölgesi ve çevresindeki liman altyapısına yönelik füze ve insansız hava aracı (İHA) saldırılarını yoğunlaştırması, sevkiyat mekanizmasını doğrudan felç etti. Ukrayna’nın toplam tarım ihracatının yüzde 90’ından fazlası Odessa, Çernomorsk ve Yujnıy limanları üzerinden gerçekleştiriliyordu. Ancak yükselen güvenlik riskleri ve sigorta maliyetlerindeki fahiş artışlar nedeniyle söz konusu limanlardaki ticari gemi trafiği Temmuz ayının ikinci yarısından itibaren neredeyse tamamen durdu.
Ukrayna Tarım Politikası ve Gıda Bakanı Taras Vısotskiy, konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede, uluslararası armatörlerin ve gemi sahiplerinin 22 Temmuz itibarıyla ülkenin Karadeniz limanlarına tarım ürünü yüklemek amacıyla gemi göndermeyi geçici olarak askıya aldığını doğruladı. Vısotskiy, “Alternatif hatlarla tam kapasiteyle çalışmaya başlasa dahi, Karadeniz limanlarımızdan normal şartlar altında gerçekleştirdiğimiz devasa sevkiyat hacminin en fazla yarısını karşılayabilir” dedi.
Rusya terminalleri de İHA saldırılarının hedefinde
Savaşın denizdeki boyutu tek taraflı kalmıyor. Ukrayna ordusu da son dönemde Rusya’nın Karadeniz ve Azak Denizi kıyısında yer alan stratejik limanlarına, dev tahıl ihracat terminallerine ve ticari tanker/kuru yük gemilerine yönelik kamikaze İHA saldırılarını belirgin şekilde artırdı. Son saldırılarda Rusya’nın Karadeniz kıyısındaki en önemli tahıl çıkış noktalarından biri olan Taman Limanı’ndaki ana ihracat terminalinin hasar gördüğü açıklandı. Bölgedeki diğer bazı terminaller ise güvenlik riskleri ve olası saldırı tehditleri nedeniyle kara yoluyla limana tahıl kabulünü sınırlandırmak zorunda kaldı. Rusya Tahıl İhracatçıları ve Üreticileri Birliği, ticari gemilere ve liman altyapılarına dönük saldırıların Karadeniz’deki tüm taşımacılık ekosistemini doğrudan tehdit ettiğini vurgulayarak, mevcut çatışmalı ortamın sürmesi halinde bölgedeki ihracat koridorlarının tamamen kapanabileceği hususunda uyarılarda bulundu. Karşılıklı suçlamalarda ise taraflar sivil unsurları vurdukları iddialarını reddederek yalnızca askeri lojistikle bağlantılı hedefleri vurduklarını savunuyor.
Yükler Romanya’ya kaydırılıyor
Karadeniz’deki seyrüsefer krizinin derinleşmesi üzerine küresel lojistik devleri de bölgedeki operasyonel haritalarını yeniden çizmek zorunda kaldı. Danimarka merkezli uluslararası deniz taşımacılığı devi Maersk, tırmanan güvenlik risklerini gerekçe göstererek Ukrayna’nın Çernomorsk Limanı üzerinden yürüttüğü bağlantı (feeder) hizmetlerini geçici olarak askıya aldığını duyurdu.
