Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) 2025 yılına ait güncel bir raporu yayımlandı. “Çiftlik Sayısı, Büyüklüğü ve Tarım Arazilerinin Dağılımı Hakkında Küresel Bir Güncelleme” başlıklı bu çalışma, rakamların çok ötesinde, toprağın nasıl el değiştirdiğine ve küçük işletmelerin tarımı nasıl terk etmek zorunda kaldığına odaklanıyor. Bu yazımızda, raporun öne çıkan sonuçlarına yer vereceğiz.
Çiftliklerin çoğu Çin ve Hindistan’da
Rapora göre, 2025 yılı itibarıyla dünyada yaklaşık olarak 579 milyon tarım işletmesi bulunuyor ve bu işletmeler daha çok Asya kıtasında yoğunlaşıyor. Sadece Hindistan ve Çin, dünyadaki çiftliklerin yüzde 55’ini oluşturuyor. Asya ve Sahra Altı Afrika, dünyadaki toplam çiftlik sayısının yaklaşık olarak yüzde 85-90’ına karşılık geliyor. Küresel servetin dağılımındaki çarpıklığın tarıma da yansıdığı raporda detaylandırılıyor. İki hektardan daha az araziye sahip olan 500 milyon küçük işletme, küresel çiftliklerin yüzde 85’ini oluştururken toplam tarım arazilerinin sadece yüzde 9’una sahip. Dünyadaki tarım işletmelerinin sadece binde birini oluşturan, en tepedeki bin hektarın üzerindeki yaklaşık 300 bin devasa işletme, küresel ölçekte tarım arazilerinin yüzde 54’ünü kontrol ediyor. Rapora göre, 50 hektardan büyük olan çiftliklerin oranı sadece binde 6 olmasına rağmen dünyadaki tarım arazilerinin yüzde 75’inde söz sahibi. Bu durum, ülke gelirleri yükseldikçe daha da çarpık hale geliyor. Tarım arazilerinin büyük işletmelerde toplanmasının, yüksek ve üst-orta gelirli ülkelerde, düşük gelirli ülkelere göre çok daha belirgin olduğu da raporda vurgulanıyor. Aslında bu rakamlar, toprağın önemli bir bölümünün küresel ölçekte tekelleştiğinin, sayıca ezici çoğunluğa sahip olan küçük işletmelerin ise bunlarla rekabet edemeyecek kadar büyük sorunlarla boğuştuğunun önemli bir göstergesi.
Küçük ve parçalı işletmeler, adaletsiz dağılım
Raporu hazırlayan uzmanlar, tam ortadaki işletme büyüklüğünün, diğer bir ifadeyle “medyan” değerinin, tarım arazileri dağılımındaki adaletsizliği daha net gösterdiğini belirtiyorlar. Küresel çapta ortalama işletme büyüklüğü 5 hektar olsa da medyan değerin sadece 1 hektar olduğu vurgulanıyor. Bu fark, arazi varlığının ne kadar adaletsiz dağıldığının en net göstergesi.
