WWF’in 2026 Yaşayan Gezegen Raporu, yaban hayatı popülasyonlarında ortalama yüzde 73’lük düşüşe rağmen, doğada her şeye rağmen umut veren gelişmelerin de olduğuna dikkat çekiyor.
-
Biyolojik çeşitlilik göstergeleri, dünya genelinde yaban hayatı popülasyonlarında büyük bir düşüş yaşandığına işaret ediyor.
-
Yeşil deniz kaplumbağası, mavi yüzgeçli orkinos, kaplan ve Afrika fili popülasyonlarında görülen iyileşme, koruma çalışmalarının olumlu sonuçlar verebildiğini gösteriyor.
-
Yeşil deniz kaplumbağasının 2025 yılında “Tehlikede” kategorisinden “Düşük Riskli” kategorisine geçmesi, 50 yılı aşkın süredir en az 80 ülkede sürdürülen koruma çalışmalarının somut bir başarısını ortaya koyuyor. WWF-Türkiye’nin Adana Akyatan’da 21 yıldır sürdürdüğü izleme ve koruma çalışmaları da bu küresel çabanın yerel ölçekteki önemli katkılarından birini oluşturuyor.
-
Enerji, gıda ve finans sistemleri doğa kaybının başlıca nedenleri arasında yer alıyor. Ancak olumlu eşik noktalarının aşılmasıyla bu sistemlerin dönüştürülebileceğine ilişkin kanıtlar da giderek artıyor.
8 Ekim 2026 – WWF’in (Dünya Doğayı Koruma Vakfı) 2026 Yaşayan Gezegen Raporu, son 52 yılda izlenen yaban hayatı popülasyonlarının ortalama büyüklüğünde %73’lük ciddi bir düşüş yaşandığını ortaya koyuyor. Bununla birlikte, enerji, gıda ve finans sistemlerinde olumlu eşik noktalarını tetikleyecek adımlar atılması halinde doğanın toparlanabileceğini gösteriyor.
Düşüşün boyutu iki yıl önce yayınlanan bir önceki raporda ortaya konan sonuçlarla benzerlik gösterse de güncel değerlendirme, daha fazla popülasyona ilişkin verileri ve daha uzun bir zaman serisini kapsıyor. Böylece biyolojik çeşitlilik kaybının devam eden boyutunu daha net biçimde ortaya koyuyor. Bulgular, daha önceki tahminlerle de örtüşerek doğada yaşanan kaybın büyüklüğünü bir kez daha gözler önüne seriyor.
Londra Zooloji Derneği iş birliği ile hazırlanan Yaşayan Gezegen Endeksi, 1970-2022 döneminde dünya genelinde 5.790 omurgalı türüne ait yaklaşık 35.803 popülasyondaki değişimi ortaya koyuyor. Rapora göre en büyük düşüş %85 ile tatlı su ekosistemlerinde görülürken, bunu %69 ile kara ve %59 ile deniz ekosistemleri izliyor.
İzlenen yaban hayatı popülasyonlarına yönelik tehditlerin başında habitat kaybı ve bozulması geliyor. Bunu doğal kaynakların aşırı kullanımı, iklim değişikliği, kirlilik, istilacı türler ve hastalıklar izliyor. Bu tehditler, gıda, enerji ve finans sistemlerindeki daha geniş çaplı sorunlar nedeniyle daha da ağırlaşıyor.
Azalan popülasyonlardaki kayıpların büyüklüğü nedeniyle genel eğilim olumsuz olsa da Yaşayan Gezegen Endeksi kapsamındaki popülasyonların yarısı sabit kalmaya devam ediyor veya artış gösteriyor. Rapor; yeşil deniz kaplumbağası, mavi yüzgeçli orkinos, kaplan ve Afrika fili popülasyonlarındaki toparlanmaya dikkat çekerek belirli hedeflere yönelik koruma çalışmalarının etkili sonuçlar verebildiğini gösteriyor.
Bununla birlikte, Yaşayan Gezegen Endeksi ve diğer biyolojik çeşitlilik göstergelerinin ortaya koyduğu düşüş eğilimlerini tersine çevirmek için koruma çalışmaları tek başına yeterli değil.
Türkiye’den bir umut örneği: Akyatan’da 21 yıllık koruma çalışması
Türkiye’de ise WWF-Türkiye’nin (Doğal Hayatı Koruma Vakfı) Adana Akyatan’da 21 yıldır sürdürdüğü yeşil deniz kaplumbağası (Chelonia mydas) izleme ve koruma çalışmaları, uzun soluklu ve bilim temelli koruma çabalarının sahadaki somut karşılıklarından birini oluşturuyor. Doğa Koruma Milli Parklar 7. Bölge Müdürlüğü işbirliğiyle yürütülen çalışmalar kapsamında bugüne kadar yaklaşık 8.200 yuva belirlenirken, yaklaşık 283 bin yavrunun denize ulaşmasına katkı sağlandı. Akyatan’daki bu çalışmalar, kritik yaşam alanlarının korunması ve türlerin izlenmesine yönelik yerel çabaların, küresel ölçekteki koruma kazanımlarına nasıl katkı sunabileceğini gösteriyor. Bu yerel çabaların da parçası olduğu, 80 ülkede 50 yılı aşkın süredir sürdürülen küresel koruma çalışmaları sonucu yeşil deniz kaplumbağası 2025 yılında Dünya Doğayı Koruma Birliği (IUCN) Kırmızı Listesi’nde “Tehlikede” kategorisinden “Düşük Riskli” kategorisine taşındı.
WWF Genel Müdürü Dr. Kirsten Schuijt şunları söyledi: “Biyolojik çeşitlilik endişe verici bir hızla bozulmaya devam ediyor. Ancak yaşanan büyük kayıplara rağmen umut veren bulgular da var. 2026 Raporu, birçok türe ait popülasyonun sabit kaldığını veya toparlandığını gösteren verilerin yanı sıra, doğanın kendini toparlayabileceğini ve değişimin mümkün olduğunu ortaya koyan ilham verici örneklere de yer veriyor. Kaplan, mavi yüzgeçli orkinos ve yeşil deniz kaplumbağası gibi türlerin popülasyonlarında görülen iyileşme, uzun soluklu ve eşgüdümlü çabalarla zaman içinde neler başarılabileceğini gösteriyor.
Koruma çalışmalarında elde edilen bu başarıların kalıcı hâle gelmesi ve yaygınlaşması için doğa kaybına yol açan sektörlerin ve sistemlerin dönüştürülmesi şart. Bu yönde ilerleme kaydediliyor. Henüz her yerde ve gereken ölçekte gerçekleşmese de bu ilerleme, değişimin mümkün olduğunu göstermeye yetiyor. Artık başlamış olan bu sistemik dönüşümü hızlandırmanın ve yaygınlaştırmanın; doğayla uyum içinde hareket ederek daha sürdürülebilir, adil ve dayanıklı bir dünya inşa etmenin zamanı. Birlikte, yaşayan gezegenimizi yeniden canlandırabiliriz.”
Olumsuz eşiklerden olumlu eşiklere
Biyolojik çeşitlilik; gıda, su, temiz hava, ilaç ve daha birçok ürün ve hizmet sağlayarak ekonomileri ve toplumları destekliyor. Bununla birlikte, doğa kaybının arkasında üç büyük sistem öne çıkıyor: habitat kaybının başlıca nedeni olan gıda sistemi, iklim değişikliğini körükleyen enerji sistemi ve doğaya zarar veren faaliyetlere kaynak sağlayan finans sistemi. Bu denli büyük ve karmaşık sistemler değişime dirençli olsa da olumlu eşik noktalarını tetikleyecek koşullar oluştuğunda bu sistemlerin olumlu yönde dönüşmesi mümkün.
Eşik noktaları genellikle mercan resiflerinin çökmesi veya Amazon yağmur ormanlarının karbon yutağı işlevini geri döndürülemez biçimde kaybetmesi gibi olumsuz gelişmelerle ilişkilendirilse de aynı dinamikler olumlu yönde de işleyebilir. Yaşayan Gezegen Raporu, Exeter Üniversitesi’nin bu alandaki araştırmalarına yer veriyor. Buna göre olumlu eşik noktası, bir sistemin kritik bir eşiği aşarak daha iyi bir duruma geçmesi ve bu değişimin kendi kendini güçlendiren bir sürece dönüşmesiyle ortaya çıkıyor. Bu noktadan sonra değişim hızlanıyor, maliyetler düşüyor ve eski duruma dönmek giderek zorlaşıyor.
- Enerji: Enerji sektöründe olumlu eşik noktası aşıldı ve dönüşüm hız kazanıyor. Güneş enerjisi artık çoğu ülkede yeni elektrik üretim kapasitesi için en düşük maliyetli seçenek hâline geldi. Ancak bu ivmeye rağmen enerji dönüşümü henüz yeterince hızlı ilerlemiyor ve ülkeler ile sektörler arasında önemli farklılıklar görülüyor.
- Gıda ve tarım: Olumlu yönde bir değişim yaşanıyor ve bu değişimin bir eşik noktasına yaklaştığına ilişkin ilk işaretler görülüyor. Dünya genelinde çok sayıda kişi ve kuruluş doğa-pozitif üretimi yaygınlaştırmak, sürdürülebilir ticaret ve tüketimi teşvik etmek, sağlıklı ve sürdürülebilir beslenme biçimlerini desteklemek ve gıda kaybı ile israfını azaltmak için çalışıyor.
- Finans: Finans sistemi, olumlu bir eşik noktasına doğru ilerlemenin henüz ilk aşamalarında. Sektörün doğaya zarar veren faaliyetlerin finansmanını durdurmak, doğa ve iklimle bağlantılı riskleri gerektiği şekilde dikkate almak, düzenleyici belirsizliği azaltmak ve yıllık 1,3 trilyon dolar tutarındaki biyolojik çeşitlilik finansman açığını kapatmak için hızla harekete geçmesi gerekiyor.
