“-Adayı pikapta dönen bir plak gibi düşün, artık takılıp duran bir plak. Her ne olduysa sanırım bizi yerimizden oynattı. -Oynattı derken, nereden? -Zamandan.” Lost, Sezon 5 Bölüm 1
TÜİK geçtiğimiz hafta Ocak ayı Tarım Üretici Fiyatları Endeksini (Tarım-ÜFE) açıkladı. Tarımsal ürünlerde üretici fiyatları aylık %8,5 gibi keskin bir sıçrama kaydetti. Bu artışın yıllık karşılığı %43,6.
Veri açıklanır açıklanmaz piyasa yine aynı yoruma döndü: “Tarım bitti.” Oysa Tarım-ÜFE yeni bir bilgi üretmedi. Çünkü tabloyu zaten ayın başında görmüştük:
Ocak ayı TÜFE ve ÜFE verileri gıda fiyatlarındaki seyri ortaya koymuştu: Yaş sebzede %20’yi aşkın artış zaten kayıtlara geçmişti.
Tarım için baz alınması gereken gösterge ay sonuna doğru açıklanan Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi’dir (Tarım-GFE). Aralık itibariyle Tarım-GFE stabil seyrediyor.
Tarım-ÜFE: Risk ile rejim aynı şey değildir
Meteorolojik şok bir risktir. Maliyet rejimi ise yapıdır.
Ocak ayı başındaki “Z Kuşağı” başlıklı yazımızda Antalya yöresindeki sel riskine dikkat çekmiştik. Kış aylarında, özellikle Ocak – Şubat döneminde Antalya’da sel baskınları tekrar eden bir örüntüdür. Lojistik aksaklıklarla birleştiğinde İstanbul başta olmak üzere büyük şehirlerde yaş sebze fiyatlarını hızla yukarı çekebiliyor.
Bu durum Türkiye’ye özgü değil. Brezilya’daki sel küresel tahılı, Florida’daki baskın portakal fiyatlarını etkiler. Hava olayı yerel başlar, fiyat kanalı küresel sonuç üretir.
Şu anda küresel finans çevrelerinde öne çıkan başlıklardan biri hava tahminleridir; dünyanın önde gelen şirketleri yapay zekâ destekli meteorolojik modellere yüksek meblağlı bütçeler ayırıyor, ancak bu yatırımların henüz emtia fiyatlarında oynaklığı azaltacak ya da arz şoklarını önceden güvenilir biçimde fiyatlayacak bir doğruluk düzeyine ulaştığı tartışmalıdır.
