Bir kısır döngü yaşanıyor: Üretim ithalat ile rekabet etsin ve tarımsal fiyatlar yükselmesin derken, ithalat ile bir arz ve fiyat belirsizliği yaratılıyor. Bu belirsizlikte tarım üreticisi üretimden geri durmaya başlıyor. Üretimdeki bu gerileme bir arz şoku ve fiyat artışı getiriyor. Bu kısır döngüden çıkmak için öncelikle belirsizlikleri azaltmaya ve üretimi arttırmaya yönelik önlemler alınabilmelidir.
Geçtiğimiz haftalarda bazı değerli iktisatçılarımızı kaybettik. Kayıplar içinde en kıdemli hocamız İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’nden emekli Prof. Dr. Gülten Kazgan idi. 20 Ağustos 2026’da vefat eden hocamız tarımdan ekonomik bunalımlara birçok konuda çalışma ve yayın yaptı.
Prof. Dr. Yücel Candemir ise Gülten hocadan hemen önce aramızdan ayrıldı. Hocamız İstanbul Teknik Üniversitesi’nden (İTÜ) emekli idi. Kalkınma, ulaştırma iktisadı, küresel arz zincirleri ve lojistik ağları üzerinde araştırmalar yaptı, uluslararası çalışma gruplarında yer aldı.
Marmara Üniversitesi’den emekli hocamız Prof. Dr. Aysu İnsel’i ise 17 Haziran 2026’da kaybettik. Aysu Hoca ekonometri ve uluslararası iktisat konularında çalışmalar yürüttü, yayınlar yaptı. Görece genç yaşta yitirdiğimiz hocamız, bazı uluslararası komisyonlarda görev almıştı.
ülten hocamız doktora tezini ve doçentlik çalışmalarını tarım iktisadı konusunda yapmıştı. Doktora tezi “Tarımsal Gelirin İstikrarsızlığı” üzerine idi. Bu tezden sonra 1957’de Rockefeller Bursu ile ABD’de doktora sonrası çalışmalar için Chicago Üniversitesi’ne gitti.
Bu üniversitede dönemin ünlü tarım iktisatçısı Theodore W. Schultz ile çalıştı. Gülten Hoca bu çalışmaların sonucunda “Türkiye Ziraatında Arz Fonksiyonu” başlıklı doçentlik tezi sundu, 1961’de doçent oldu. Sonra bu çalışmalarını “Tarım ve Gelişme” kitabında biraraya getirdi.
Bu yazıda, Gülten Hoca’nın tarım konusundaki çalışmalarından esinlenerek, Türkiye’de tarımın yerini ve bazı sorunlarını açıklamaya çalışıyorum. Tarımın sorunlarını daha somut olarak ele almak için iki üründeki, muz ve çilekteki arz şoklarını ve fiyat hareketlerini ele alıyorum.
Aşağıda şu sonuca vardım: Tarımdaki fiyat ve üretici geliri istikrarsızlığı bundan 60-70 yıl önce olduğu gibi devam ediyor. Bu durum Türkiye için önemli bir ekonomik ve sosyal istikrarsızlık kaynağıdır. İç ve dış göç dahil bazı gelişmeleri açıklar.
