Sınırlı bir coğrafyada üretilebilen, başka alanlara yayılamayan kendine özgü ürünler, boraks ve trona gibi dünyanın sınırlı yerlerinde işletilebilen yeraltı kaynakları da işyeri ölçeklerini ve sayılarını belirler.
İşyeri ölçeklerini belirleyen bir diğer etken “yerel kaynakların” yarattığı kısıtlardır.
Bir iş yerinin “sürekli büyümeyi” hedefleyebilmesi için, girdi tedarikinde sorun olmaması gerekir. Tedarik zincirinin girdi sağlama olanakları kısıtlıysa, işyerini istediğiniz kadar büyütebilmeniz mümkün olmaz.
Varsayalım ki Malatya’da kayısı kurutma ve pazarlama işi yapıyorsunuz. Kurulacak işletmenin ölçeğini öncelikle ne kadar kayısı işleyebileceğiniz, öngördüğünüz alım miktarını her yıl düzenli karşılayıp karşılayamayacağınız belirler.
Malatya coğrafyasında yetişen kayısı kurutmaya elverişlidir; bu özelliklere sahip kayısı arzını artırmak için bahçelerin genişletilmesi düşüncesi ilk akla gelenidir. Bugüne kadar, coğrafi yakınlık ve iklim benzerliği olan alanlarda yapılan denemelerde varılmak istenen sonuca ulaşmak mümkün olmamıştır.
Coğrafi konum, mikroklima özellikleri ve toprak bileşenleri kurutulabilir kayısı üretim alanlarını ve üretim miktarlarını sınırlıyor. Bir de tarımsal üretimin diğer alanlarında olduğu gibi, iklim değişiklikleri ve mevsimlik etkiler dikkate alındığında kayısı miktarı belli sınırları aşamıyor. Aşılamayan sınırlar da kayısı işlemeye yönelik işyerlerinin ölçeklendirilmesini belirliyor.
Giresun fındığı
Fındık üretiminde alan genişlemesinde, kayısı üretiminin tam tersi bir gelişmeye tanıklık ediyoruz. Doğu Karadeniz Dağları’nın kuzey yamaçlarından Kelkit Oluğu içlerine, Düzce ovalarına üretim alanları genişlemiştir. Fındık; Türkiye’den Çin’e, Şili’den İran’a, İtalya’dan Gürcistan’a üretilebilen, arzı giderek artan üründür.
Saha deneyimlerimiz kanıtladı ki geçmişten bugüne taşınan bazı algılar ve zihinlerimize yerleşen değerlerin, bilimsel analizler yapılınca doğruyu yansıtmadıkları anlaşılıyor. Zihnimizde yerleşmiş algılardan biri de Giresun fındığının kaliteli çikolata üretiminde birinci tercih olmasıdır. Giresun ve çevresinden uzaklaştıkça aynı değerleri içeren fındık azalıyor. Bu algı bilimsel analizlerle kanıtlanmışsa -bizde böyle bir belge olmadığı için şartlı cümle kullanıyoruz- fındık işletmelerine ilişkin stratejileri ona göre kurgulamamız gerekir.
