Küresel ekonomide jeopolitik gerilim ve savaşlar kaynaklı sarsıntı ve belirsizlikler sürerken, tüketimdeki fiyat baskısı nedeniyle vites küçülten Türk perakende sektöründe, temmuzdaki “dip”ten sonra ağustos ayında sınırlı da olsa bir kıpırdanma gözlendi.
Ancak perakende ticaret satış hacminde temel tüketimden çok altın ve sarrafiye ürünleri etkili olmaya devam ediyor. Sektörel enflasyon niteliğindeki zımni deflatör de manşet enflasyonla paralel seyrini sürdürüyor. Veriler, ağustosta perakende cirosundaki yüksek artışın büyük ölçüde fiyat kaynaklı olduğunu, reel hacim artışının ise önemli ölçüde saat-mücevher grubu ile teknoloji ve e-ticaret kanallarından beslendiğini gösteriyor. Dayanıklı tüketim mallarında hacim daralırken ciro artışı tamamen fiyat artışından kaynaklanıyor. Yakıttaki yüksek deflatör ise bu gruptaki fiyat baskısının öne çıktığını ortaya koyuyor.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı verilere göre takvim etkilerinden arındırılmış Ticaret Satış Hacim Endeksi ağustosta 205,8’e yükselerek yıllık yüzde 10,1 artış kaydetti. Bu oran, temmuzdaki tek haneli artışın üzerinde olmakla birlikte, yılın ilk aylarındaki çift haneli yüksek seviyelerin altında kaldı. Perakende satış hacmindeki artış temmuz itibarıyla yıllık bazda yüzde 9,9’la son 24 aylık dönemin en düşük seviyesine gerilemişti. Bu durum, tüketicinin temmuzda iyice kıstığı zorunlu harcamaları, izleyen ayda sınırlı da olsa kısmen devreye soktuğunu gösteriyor.
Temmuz ayında yüzde 38,8’e kadar gerileyerek dip yapan yıllık ciro artış hızı ise ağustosta sert bir sıçramayla yeniden yüzde 42,6’ya yükseldi. Bu da son ayda piyasadaki nakit hacminin zamlar üzerinden şiştiğini gösteriyor. Haziran-temmuzda yüzde 25-26 bandına gevşeyerek nispeten nefes alan perakende enflasyonu, ağustosta ani yükselişle yüzde 29,52’ye fırladı. Bu sıçrama, yaz aylarındaki geçici rahatlamanın ardından son ayda etiketlere yeniden çok güçlü ve agresif zamların yansıtıldığının göstergesi. Bu verilere göre ağustos ayında vatandaş temmuza göre çarşı-pazarda bir miktar daha fazla tüketim malı satın alırken, gelen güçlü zam dalgası nedeniyle kasada çok daha ağır bir fatura ödemek zorunda kaldı.
Hacimsel artışta sarrafiye etkisi
TÜİK’in Ağustos 2026 ticaret satış hacim endeksi verilerinin satır araları, piyasada yaşanan sınırlı canlılığın görünenden de düşük olduğunu gösteriyor. Satış hacminde yıllık yüzde 10’un üzerinde görünen artışta, altın alımları, saat, mücevher ve diğer sarrafiye ürünlerinin büyük payı bulunuyor. Piyasadaki zayıf büyümenin ve tıkanıklığın boyutunu anlamak için, doğrudan halkın satın alma gücünü yansıtan “Perakende ticaret (saat ve mücevher hariç)” endeksine bakmak gerekiyor.
Enflasyondan korunma güdüsüyle vatandaşların ve servet sahiplerinin yaptığı altın ve sarrafiye ürünleri alışverişleri perakende endeksini yukarı taşıyor. Saat ve mücevher hariç tutulduğunda ise perakende ticaret satış hacmindeki yıllık artış yüzde 6,1’e düşüyor. Buna göre genel perakendedeki artışın önemli bir kısmı yine bu gruptan kaynaklandı. Toplam perakende satış hacmi ile “saat ve mücevher hariç” satış hacmi arasında 4 puanlık fark bulunuyor. Bu da perakende satışlardaki düşük artışın da büyük bölümünün bu gruptan kaynaklandığını gösteriyor.
Gıda dışı ürünler öne çıktı
Perakende satış hacminin bileşenlerine bakıldığında, gıda, içecek ve tütün grubunda yıllık artış yüzde 5,3 olarak gerçekleşti. Saat ve mücevheri de kapsayan gıda dışı ürünlerde (otomotiv yakıtı hariç) ise yüzde 12,8’lik daha güçlü bir yükseliş görüldü. Saat ve mücevher grubu gıda dışı kategorisinin içinde yer aldığı için, bu artışın önemli bir bölümü kuyumculuk satışlarından geldi.
Bu grup içinde en yüksek yıllık artışı yüzde 22,9 ile bilgisayar, bilgisayar donanım ve yazılımları, kitap, iletişim aygıtları vb. kaydetti. Eczacılık ürünleri, tıbbi ve ortopedik ürünler, kozmetik ve kişisel bakım malzemelerinde yüzde 11,7, posta yoluyla veya internet üzerinden satışlarda yüzde 17,9 artış yaşandı. Tekstil, giyim ve ayakkabıda ise yıllık artış yüzde 2,9 ile sınırlı kaldı. Buna karşılık ses ve görüntü cihazları, hırdavat, boya ve cam, elektrikli ev aletleri, mobilya vb. grubunda yıllık bazda yüzde 3,1 daralma görüldü. Otomotiv yakıtında ise artış yüzde 6,9 oldu.
En yüksek fiyat artışı akaryakıt ve gıdada
Ağustosta perakende ticaret satış hacmi ve cirosundaki artışlara göre zımni fiyat deflatörü yüzde 29,5 olurken, saat ve mücevher hariç tutulduğunda ise deflatör yüzde 30,1’e çıkıyor. Harcama grupları bazında perakende satış hacmi ile ciro arasındaki makas, fiyat baskısının hangi alanlarda daha güçlü olduğunu ortaya koydu. Gıda, içecek ve tütün grubunda yüzde 30,3 olan sektörel enflasyon niteliğindeki zımni deflatör, gıda dışı ürünlerde (otomotiv yakıtı hariç) deflatör yüzde 26,1’e geriledi. Saat ve mücevher grubu gıda dışı kategorisinin içinde yer aldığı için bu yüksek hacim artışının önemli bölümü kuyumculuk satışlarından geldi.
