Prof. Dr. Murat Türkeş’e göre önümüzdeki kış Türkiye, kuraklık ve yüksek sıcaklıktan kısmen sıyrılacak. Bu kış mevsiminin sıcaklık bakımından ılıman geçmesi bekleniyor ama ani kar fırtınalarına ve sert soğuk baskınlarına da açık.
İklim değişikliğinin tesirini artık her yerde görüyoruz. Bu yüzden her senenin sonu yaklaştıkça akıllarda artık kış mevsiminin nasıl geçeceği sorusu da uyanıyor. Bizi nasıl bir kışın beklediğini Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden klimatolog Prof. Dr. Murat Türkeş’le konuştuk.
2027 kışı nasıl geçecek?
“2026-2027 kış mevsimine geçiş evresi yani kasım-mart ayları, son yıllarda Doğu Akdeniz havzasında hüküm süren kalıcı kuraklık ve yüksek sıcaklık desenlerinden kısmi bir sapmaya işaret ediyor. Copernicus İklim Değişikliği Servisi, Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi, Birleşik Krallık Meteoroloji Ofisi ve NASA’nın mevsimlik tahmin modelleri ile birlikte Kuzey Atlantik atmosfer sirkülasyonundaki yani okyanus üzerindeki büyük ölçekli hava dolaşımındaki dinamik değişimler birlikte analiz edildiğinde; Türkiye genelinde kış yağışlarının uzun yıllar normalleri civarında, batı, güney ve iç kesimlerde normallerin üzerinde gerçekleşeceği öngörülüyor. Küresel ısınmanın yarattığı termal taban etkisi nedeniyle ortalama sıcaklıklar normallerin 0.5 derece ila 1.5 derece üzerinde seyredebilir. Ancak atmosferik blokajlar yani bir bölgeye yerleşip hava sistemlerinin geçişini günlerce engelleyen yüksek basınç alanları ve kutupsal jet akımı dalgalanmaları nedeniyle kış mevsimi boyunca ani, sert ve etkili soğuk hava dalgaları ile kar yağışlı periyotların yaşanması da olası. İçinde bulunduğumuz ay, kışın karakterini belirleme özelliğine sahip. Kasım ayı iklim biliminde klasik bir geçiş dönemi olmaktan ziyade, kutupsal jet akımlarının yön aradığı ve kış karakterinin belirlendiği kritik bir kırılma koridorudur. Küresel iklim değişikliğinin en belirgin yansıması olan tek bir mevsimin sıcaklıklarındaki dalgalanmada artış; yumuşak geçişler yerine pastırma yazı sıcaklıklarını takip eden ani 10-15 derecelik soğuma dalgalarını beraberinde getiriyor. Kasım ayı ortası itibarıyla atmosferik modellerde gözlenen desenler, kış aylarında dinamik bir sirkülasyona işaret ediyor.”
Bölgeler kışı nasıl geçirecek?
“El Niño Güney Salınımı (ENSO) Türkiye’yi ancak dolaylı yoldan etkiliyor. Tropikal Pasifik Okyanusu’nda gözlemlenen zayıf La Niña ya da nötr koşullar, küresel uzun dalga sistemini yani Rossby dalgalarını orta enlemlere doğru büküyor. Türkiye doğrudan Pasifik’le bağlantılı bir saha değil. Coğrafyamızda birinci dereceden belirleyici olan unsurlar dinamik Atlantik ve Arktik salınımları ve Akdeniz’deki bölgesel dolaşım koşulları. ENSO’nun etkisi, subtropikal jet akımları ile polar jet akımlarını modüle ederek Akdeniz siklojenezini yani cephesel alçak basınç oluşumunu destekleyici bir arka plan hazırlamasıyla dolaylı olarak ortaya çıkıyor. Türkiye’nin kışını asıl şekillendiren ise Kuzey Atlantik’teki basınç dengesi. Türkiye’nin kış karakterini şekillendiren temel faktör, Kuzey Atlantik Salınımı (NAO) ve Arktik Salınım (AO) fazlarıdır. İzlanda Alçak Basıncı ile Azor Yüksek Basıncı arasındaki farkın nötr ile zayıf negatif faza meyledişi; Azor Yüksek Basıncı’nın kış aylarında Batı ve Orta Avrupa üzerinde dikey eksenli sırt oluşturarak blokaj yapma olasılığını arttırıyor. Bu durum, alçak basınç sistemlerinin ve fırtınaların izlediği güzergah olan fırtına koridorunu Orta ve Doğu Akdeniz çanağına yönlendiriyor. Cenova Körfezi ve Ege üzerinden Türkiye’ye güneybatılı nemli ve ılık hava taşınımının ve yağış oluşumlarının önünü açıyor. Ocak ve şubat aylarında stratosfer ile troposfer arasındaki etkileşimin artması ve olası bir ani stratosferik ısınma düzeneği, polar girdabın bölünmesine yol açabilir. Bu durum, Sibirya ve İskandinavya üzerinden güney enlemlere sarkan Arktik kökenli dondurucu hava kütlelerinin Türkiye üzerindeki Akdeniz siklonlarıyla, yani Akdeniz’de oluşup yağış getiren alçak basınç sistemleriyle karşılaşmasını tetikleyerek yoğun kar yağışlarına neden olabilir. Modellerin sıcaklık bakımından ortak sinyali normallerin 0.5 ila 1.5 derece üstü. Sıcaklıkların normallerin üstünde gerçekleşme olasılığı yüzde 60-70 arası. Bu da küresel ısınma kaynaklı ılıman tabana, ancak bununla birlikte ani kutupsal soğuk dalgalanmalarına açık, dengesiz bir kış rejimine işaret ediyor. Toplam yağışta görünenler normaller civarı ve yer yer üzerinde. Yağışların normallerin üstünde gerçekleşme olasılığı yüzde 55-65 arasında. Bu, Kuzey Atlantik salınımları ve Akdeniz’de yağış, rüzgar ve sıcaklık değişimleri getirecek bir alçak basınç merkezinin oluşmasıyla, kuraklık baskısında belirgin bir rahatlama anlamına geliyor.”







