Eğer sıcaklık artışları devam ederse Türkiye’de daha sık ve daha şiddetli sıcaklık kaynaklı kuraklıkların görülme olasılığı artacak. Biz yağmur yağdı yağmadı, ihracat rakamları güzel geldi gelmedi gibi esnaf mantığıyla gün sonundaki Z raporunun söylediklerine bakarken Türkiye kurudu.
2025’de Türkiye ekonomisi büyürken tarım yüzde 8,8 daraldı. Don, kuraklık gibi pek çok iklim bozulması nedeniyle, 2025’de 16 milyon ton bitkisel ürün kayboldu. Gözler Tarım Orman Bakanlığı’na çevrildi. Oysa muhatap çok başka yerde, iklimin bağıra bağıra gösterdiği şartlar, tarım ticaretindeki zorluklar, küresel tüketici harcamalarındaki değişimler, kaybedilen pazarlar, ihracat zorlukları her biri buzdağının görünmeyen yüzü. Biz yağmur yağdı yağmadı, ihracat rakamları güzel geldi gelmedi gibi esnaf mantığıyla gün sonundaki Z raporunun söylediklerine bakarken Türkiye kurumuş. Doç. Dr. Bülent Selek ve bir grup bilim insanı tarafından yapılan çalışmaya göre “Türkiye’nin kuraklığının karakteri değişmiş.”
Kuraklık artık kalıcı, dönüşü yok
Türkiye’de kuraklık artık geçici bir misafir değil, kalıcı bir düzen değişimi. Ülkenin dört bir tarafını saran sorun, tarladan tabağa onlarca farklı sektörü yıkıcı şekilde etkiliyor. Natural Hazards dergisinde yayımlanan çalışma, Türkiye’nin 50 yılı aşkın iklim verisini mercek altına aldı. Tüm Türkiye’den yüzlerce meteoroloji istasyonunun kayıtları incelendi. İnceleme sıradan bir “yağmur azaldı mı, çoğaldı mı?” çalışması değil. Çalışma, kuraklığın karakter değişimini anlatan derinlikli bir incelemenin sonucunu gözler önüne seriyor.
Kuraklığın nedeni, sıcaklık tetikli su kaybı
Çalışmanın en kritik bulgularından biri sıcaklık artışı, kuraklığın şiddetini sistematik olarak artırıyor. Eskiden kuraklık grafikleri yağışla paralel seyrederdi. Şimdi sıcaklık yükseldikçe kuraklık göstergeleri daha derin negatife iniyor. Özellikle yaz ve sonbaharda bu fark daha belirgin. Bu durum, iklim değişikliğinin artık soyut bir gelecek senaryosu değil, ölçülebilir bir bugünkü gerçeklik olduğunu gösteriyor.
Araştırmaya göre 1989–1991, 2007–2009, 2020–2023 yılları arası önemli kuraklık yılları yaşandı. Ancak 2000’den sonra sıcaklığa bağlı kuraklık artık belirginleşti. Türkiye, sıcaklığa bağlı yeni bir kuraklık rejimine girdi. Coğrafya dersinde okuduğumuz bölgeler, mevsimler, iklim özellikleri çoktan değişti. Tarım takvimi yeniden planlanmak zorunda.
Kuraklık artık sadece yağmur meselesi değil
Eskiden kuraklık dendiğinde akla ilk gelen şey yağış eksikliğiydi. Yağmur yağmazsa kuraklık olurdu. Durum artık çok farklı. Araştırma, yalnızca yağışa bakan klasik kuraklık ölçütleriyle değil, sıcaklığın etkisini de hesaba katan yeni nesil göstergeleri karşılaştırdı. Sonuç çarpıcı. “Özellikle yaz aylarında sıcaklık artışı, kuraklığı yağıştan bağımsız olarak derinleştiriyor. Yağmur normal görünse bile toprak daha hızlı su kaybediyor. Buharlaşma artıyor. Bitki daha çok su istiyor. Baraj daha hızlı boşalıyor.”
Türkiye’de yaz kuraklıkları artık tüm ülkede ve ölümcül
Asıl dikkat çekici olan, 2000’li yıllardan sonra sıcaklık etkisinin belirgin biçimde öne çıkması. Yaz kuraklıkları kışa göre çok daha sık ve daha sert yaşanıyor. Son yıllarda ülkenin büyük bölümü aynı anda kuraklık koşullarını deneyimliyor. Bu eşzamanlılık oldukça yıkıcı. Kuraklık dört bir koldan saldırıyor. Mücadele giderek güçleşiyor, bütçesi yükseliyor. Çünkü yerel bir kuraklıkta başka bölgeden destek gelir. Ama ülke çapında bir kuraklık herkesi aynı anda zorluyor. Çiftçi, enerji sektörü, içme suyu sistemleri, gıda fiyatları aynı anda etkileniyor. Kuraklık artık bölgesel değil, sistemik bir risk.
Türkiye, Akdeniz Havzası’nın en hassas iklim kuşaklarından birinde, yarı kurak bir coğrafyada yer alıyor. Çalışmaya göre, “yaz mevsimi artık en kırılgan dönem. İlkbahar hâlâ görece dengeli seyrediyor. Sonbahar çoğunlukla normale yakın. Ama yaz. Yaz artık sadece sıcak değil, aynı zamanda susuz ve çok sıcak.” Sıcaklık arttıkça buharlaşma artıyor. Toprağın nemi daha hızlı kayboluyor. Bitki strese giriyor. Tarımsal verim düşüyor. Orman yangını riski tırmanıyor. Yaz, Türkiye için iklim riskinin yeni merkezi haline geliyor.
