Resmi veriler “çiftçi zarar ediyor” diyor. Tarımda girdi enflasyonu son 1 yılda yüzde 32 artarken, aynı dönemde üreticinin ürün satış fiyatları yüzde 9.55 arttı. Çiftçinin reel geliri hızla eriyor.
Tarımda bu yıl arz oldukça yüksek ama kârlılık maalesef pek öyle değil. En azından çiftçi kesimi için…
TÜİK’in yayımladığı son veriler bu durumu resmi olarak teyit ediyor. Kırsaldaki üreticinin satın aldığı girdilerin fiyat değişimini gösteren Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi (Tarım-GFE) haziranda aylık bazda yüzde 0.92 azalırken, yıllık bazda yüzde 32.06 arttı. Bu arada söz konusu verinin diğer verilere göre bir ay gecikmeli geldiğini hatırlatalım.
Haziran verileri ilk bakışta sektör adına olumlu görünüyor. Zira Ocak 2023’ten bu yana sürekli artan endeks, haziranda aylık bazda ilk kez geriledi. Böylece TÜİK’in mevcut zaman serisinde 2015’ten bu yana en düşük haziran verisi olarak kayıtlara geçti.
Tarım-GFE’de yıllık artış ise son 10 yıl ortalamasının altında kaldı. Endeksin alt kırılımına baktığımızda veteriner harcamaları yüzde 3.32 düşerken, enerji maliyetleri yüzde 2.61 gerilemiş gözüküyor. Aynı dönemde gübrede yüzde 2.10 ve hayvan yeminde yüzde 1.44 düşüş dikkat çekiyor.
Buraya kadar her şey güzel. Tarım-GFE’de aylık bazdaki gerileme sektör lehine bir durum olarak yorumlanabilir fakat bu veri tek başına bize çok sınırlı bir fikir veriyor. O yüzden tarıma dair diğer verileri de birlikte okumakta ve analiz etmekte fayda var.
İşte o yüzden aynı dönemin Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi’ne (Tarım-ÜFE) bakmamız lazım. Nedir bu endeks? Çiftçinin tüm maliyetleri üstlenerek ürettiği ürününü ilk elden sattığı fiyatların göstergesi.
Tarım-ÜFE haziranda aylık bazda yüzde 9.02 gerilerken, yıllık bazda yüzde 9.55 arttı.
Maliyet-fiyat dengesi belirgin şekilde bozuldu
Her iki haziran verisine birlikte baktığımızda asıl acı gerçek ortaya çıkıyor. Çiftçinin maliyet-fiyat dengesinde belirgin bir bozulma göze çarpıyor. Zira üreticinin ürününü ilk elden sattığı fiyatlar (Tarım-ÜFE) aylık yüzde 9,02 düşerken, kullandığı girdilerin fiyatı (Tarım-GFE) aynı dönemde sadece yüzde 0.92 geriledi. Bir başka deyişle haziran ayında çiftçinin sattığı ürünlerin fiyatı, kullandığı girdilerin fiyatlarından çok daha fazla düştü.
Yılbaşından bu yana göstergelere baktığımızda trend çok farklı değil.
Yılın ilk yarısında üreticinin girdi fiyatları yüzde 16.92 artarken, sattığı ürünlerin fiyatları sadece yüzde 7.73 yükseldi. Fiyat-maliyet makası yılbaşından bu yana çiftçi aleyhine 9.19 puan açılmış gözüküyor.
