Bir eviniz, bir fabrikanız ya da bir tarlanız olabilir. Bunları sigortalatamıyorsanız gerçekten ekonomik güvenceye sahip olduğunuzu düşünebilir misiniz?
Sigortacılık sistemi modern ekonominin görünmeyen ama en kritik mekanizmalarından biridir. Ekonominin temelinde basit bir varsayım yatar: “Risk hesaplanabilir.”
Yangın olasılığı ölçülebilir, sele dair geçmiş yıllardaki veriler geleceğe dair tahmin üretir; deprem, belirli matematiksel modellerle ve inşa şekilleriyle fiyatlama yapmaya imkân verir.
Sigortacılık sektörü tam olarak bu mantıkla çalışır. Ancak artık iklim değişikliği bütün denklemi bozuyor. Çünkü artık riskler yalnızca büyümüyor; öngörülemez hale geliyor. Bu durum sessizce dünya ekonomisinin en kritik sektörlerinden birini tehdit etmeye başlıyor. Belki de dünya ilk kez “sigortalanamayan ekonomi” ile tanışıyor.
Sigorta sektörünün varlık nedeni “belirsizliği” fiyatlandırabilmek olurken, bir sigorta şirketi geçmiş 50 yılın verisine bakarak, “bu bölgede yılda ortalama 100 ev yanıyor”, “bu bölgede her 10 yılda bir büyük sel yaşanıyor” gibi istatistiklerle prim hesaplar.
Günümüzdeki soru ise iklim değişikliğinin geçmiş verileri anlamsız hale getirmesi oluyor. Çünkü geçmiş artık geleceği “açıklayamıyor.”
Bir bölgede 100 yılda bir yaşanan felaketler artık 3 yılda bir görülmeye başladı. Sigortacılık sektörü bunun ekonomik sonucuyla karşı karşıya kalıyor.
İklim riskinin sigorta sektörünü zorladığı en somut örnekler ABD’den çıkabiliyor. California son yıllarda tarihinin en büyük orman yangınlarını yaşadı. 2023 yılında sadece California’daki yangınların ekonomik maliyeti 20 milyar doları aştı. Bunun ardından ABD’nin en büyük sigorta şirketlerinden State Farm, California’da yeni konut sigortası poliçesi düzenlemeyi durdurdu. Allstate de benzer karar aldı.
Sebep basitti: Risk artık hesaplanamıyordu. Benzer tablo Florida’da ortaya çıktı.
Kasırga sezonlarının şiddetlenmesi nedeniyle son üç yılda birçok sigorta şirketi eyaletten tamamen çekildi. Bazı bölgelerde konut sigortası primleri yüzde 300’e yakın arttı. Bu yalnızca sigorta sorunu değil. ABD finansal düzeninde önemli bir temel olan mortgage piyasasının da sorunu. Çünkü banka, sigortalanamayan eve kredi vermek istemiyor.
Bir başka ifadeyle iklim krizi doğrudan konut piyasasını vurmaya başladı.
Avrupa uzun yıllar iklim risklerini finansal tehdit olarak yeterince ciddiye almadı. Ancak tablo değişiyor.
