Sosyal medyada aynı gıda, farklı araştırmalara dayanılarak bazen yararlı bazen zararlı ilan ediliyor. Verilerin seçilerek kullanılması, araştırmaların yanlış yorumlanması ve sansasyonel açıklamalar doğru bilgiye ulaşmayı zorlaştırıyor.
İstanbul Aile Hekimliği Derneği (İSTAHED) tarafından düzenlenen 13. Ulusal İSTAHED Aile Hekimliği Kongresi (İKON26) kapsamında gerçekleştirilen “Gıda Güvenliğinde Bilim Temelli Risk Değerlendirmesi” başlıklı oturumda, gıda güvenliği ve beslenme alanındaki bilgi kirliliği bilimsel açıdan ele alındı.
İKON26 Kongre Başkanı Uzm. Dr. Çınla Nişli Kaya‘nın başkanlığını üstlendiği oturumda, Gazi Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Toksikoloji Anabilim Dalı Başkanı ve FAO/WHO Gıda Katkı Maddeleri Ortak Uzman Komitesi (JECFA) Üyesi Prof. Dr. Bensu Karahalil ile Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zehra Büyüktuncer Demirel, bilimsel kanıtların değerlendirilmesinden gıda katkı maddelerinin güvenliğine, beslenme önerilerinden risk iletişimine kadar önemli mesajlar verdi.
“Bir araştırmanın varlığı, o iddianın doğru olduğunu kanıtlamaya yetmez”
Prof. Dr. Zehra Büyüktuncer Demirel, hızla artan bilimsel yayınların doğru yorumlanması gerektiğini, özellikle sosyal medyada araştırma sonuçlarının seçilerek ve bağlamından koparılarak kullanıldığını belirtti. Bilimsel literatürde cherry picking (cımbızlama) olarak bilinen bu yaklaşım, bir görüşü destekleyen çalışmaları öne çıkarıp diğer sonuçları ve belirsizlikleri göz ardı ediyor. Büyüktuncer Demirel, bilimsel bir dergide yayımlanan bir araştırmanın sonuçlarının toplumun her kesimi için genellenmesinin uygun olmayabileceğini vurguladı.
Büyüktuncer Demirel’e göre kanıt değerlendirilirken araştırmanın kimlerle, hangi yöntemle ve koşullarda yapıldığı; çalışmaların kalitesi, tutarlılığı ve sonuçların genellenebilirliği sorgulanmalı. Büyüktuncer Demirel, bilimsel iddialar karşısında dört sorunun önemini vurguladı: Kanıt var mı? Hangi düzeyde? Ne kadar güvenilir? Neyi gösteriyor, neyi göstermiyor?
Büyüktuncer Demirel, araştırmaların yanlış yorumlanmasına glutensiz beslenmeyle ilgili iddiaları örnek gösterdi. Örneğin gastroenteroloji polikliniğine başvuran belirli bir hasta grubunda yapılan bir araştırmanın sonuçlarının tüm toplumda glutenin sınırlandırılması gerektiği şeklinde bir sonuçla paylaşılmaması gerektiğini; çalışmanın örnekleminin özelliklerini dikkate almadan, sonuçların herkes için uygunmuş gibi yansıtılmasının, yanlış beslenme önerilerine yol açabileceğini söyledi. Kanıta dayalı beslenmenin yalnızca makale kaynak göstermek olmadığını; verilerin sistematik değerlendirilerek kişinin sağlık durumu ve gereksinimleriyle birlikte ele alınması gerektiğini belirtti.
“E kodu, bir katkı maddesinin zararlı olduğunu göstermez”
Prof. Dr. Bensu Karahalil, sosyal medyadaki “E kodlu katkı maddeleri zararlıdır” genellemesinin bilimsel risk değerlendirmesiyle bağdaşmadığını belirtti. Karahalil, E kodlarının katkı maddelerini tanımlayan bir numaralandırma sistemi olduğunu, güvenliğin ise bilimsel veriler ve kullanım koşullarına göre değerlendirildiğini anlattı:







