Dünya, iklim değişikliğiyle mücadele etmek için 31’inci kez aynı masanın etrafında buluşuyor. Bu kez adres Antalya. COP31’de liderler karbon emisyonlarını azaltmayı, fosil yakıtlardan uzaklaşmayı ve gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakmayı tartışıyor.
Ancak benim aklımda çok daha temel bir soru var: Gerçekten doğayı mı kurtarmaya çalışıyoruz, yoksa doğayı tüketen ekonomik düzeni yeni kurallarla yaşatmaya mı? Çünkü ortada büyük bir çelişki bulunuyor. Bir tarafta karbon salımını azaltma taahhütleri verilirken diğer tarafta ülkeler daha fazla üretmek, daha fazla tüketmek ve daha fazla büyümek için yarışıyor. Ekonomik başarının ölçüsü hâlâ büyüme oranları. Oysa sınırlı kaynaklara sahip bir gezegende sınırsız büyümenin sürdürülebilirliği yeterince sorgulanmıyor.
Bir ton karbonun fiyatını hesaplayabiliyoruz. Peki bir çiftçinin kuraklık yüzünden kaybettiği iki hasadın, bir belediyenin her selden sonra yeniden onardığı yolların, toprağını terk etmek zorunda kalan bir ailenin uğradığı kaybı kimin hesabına yazıyoruz?
Kimin emisyonu, kimin zararı?
Bugünkü yıllık emisyonlar, azaltımın nerede hızlanması gerektiğini gösterir. Tarihsel emisyonlar ise bugünkü ısınmaya kimin ne ölçüde katkıda bulunduğunu anlamamızı sağlar. Sanayileşmeye erken başlayan ekonomiler, fosil yakıt kullanarak üretim kapasitelerini ve servetlerini büyüttüler. Bugün iklim felaketleriyle mücadele etmek için en az mali imkâna sahip ülkelerin birçoğu, bu birikime çok daha sınırlı katkıda bulundu.
Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’ne (IPCC) göre, en az gelişmiş ülkelerin 1850–2019 arasında fosil yakıt ve sanayi kaynaklı birikimli küresel CO₂ emisyonlarındaki payı yüzde 0,4’ün altında kaldı.
IPCC’nin bir başka bulgusuna göre, 2010– 2020 arasında sel, kuraklık ve fırtınalardan kaynaklanan ölüm oranı, iklim değişikliğine karşı kırılganlığı yüksek bölgelerde, kırılganlığı çok düşük bölgelere göre 15 kat daha yüksekti. Bu farkı anlamak için yağış miktarı kadar erken uyarı sistemlerine, altyapıya ve afet sonrasında ayağa kalkmak için kullanılabilecek kaynaklara da bakmak gerekiyor.
Finansman kimin borcuna yazılıyor?
Bakü’deki COP29’da, gelişmiş ülkelerin öncülüğünde, gelişmekte olan ülkeler için 2035’e kadar yıllık en az 300 milyar dolar iklim finansmanı sağlanması hedefi kabul edildi. Kamu ve özel kaynaklardan sağlanacak finansmanın aynı tarihe kadar yılda en az 1,3 trilyon dolara çıkarılması için de çağrı yapıldı.
Bu tutarların ne kadarının hangi koşullarla kullanılabileceği, rakamların büyüklüğü kadar önemli. Bir selin ardından içme suyu şebekesini onarmak için piyasa koşullarında borçlanan ülke, felaketin maliyetine bir de faiz ekler. Antalya’da sorulması gereken sorulardan biri bu. Gelir üretmeyen ama hayat kurtaran uyum yatırımlarına ne kadar hibe ve uygun koşullu finansman ayrılacak?
