Bilimde Emeklilik Olur mu? Yetişmiş İnsan Gücü, Akademi ve 67 Yaş Emeklilik Sınırının Yenide Güncellenmesi -1

Emeklilik nedir, ne zaman başladı?

Arapçada tekaüt kelimesine denk gelen emeklilik kavramı, belirli bir yaşa erişildiğinde, o zamana kadar öngörülen çalışma süresi içinde ödenen primleri tamamladıktan sonra aktif çalışma hayatından çekilerek düzenli bir gelir (emekli maaşı) almaya hak kazandıkları sosyal bir statüdür. Latince anlamı “hizmetini tamamlamış, hak etmiş” olan bu kavram, kişilerin aktif çalışma hayatından çekilseler bile hak ettikleri unvanı kullanmaya devam ederek topluma eşsiz katkılar sunmalarını ifade eder. Doğada olmayan ancak insana özgü emeklilik, geçen yüzyılda Sanayi Devrimi sonrası başlayan yeni çalışma ve iş tutma niteliği nedeniyle, zorunlu olarak bir süre sonra aktif yaşamdan daha pasif bir yaşama geçişe neden oldu. İlk defa 1889 yılında Almanya Şansölyesi Bismarck, dönemin gelişen sosyalist hareketlerinin yükselişini engellemek ve işçilerin devlete olan sadakatini artırmak amacıyla, çalışanlara 70 yaşından itibaren emeklilik hakkı tanıdı. Doğal olarak o zaman 70 yaşına erişmek çok az insan için mümkün oluyordu. Bunun sonucu olarak 1916 yılında emeklilik yaşı 65’e düşürülmüş. Ülkemizde emeklilik konusu doğal olarak Osmanlı’daki askerî tekaüt sandığı ile başlamış; 1683 sayılı Askerî ve Mülkî Tekaüt Kanunu’nun kabulüyle devam etmiş; 1949 tarihli 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu kabul edilmiş ve 1 Ocak 1950 tarihinden günümüze emeklilik işlemleri yürütülmektedir.

Bilim insanlarında emeklik yaş sınırı ve üniversitelerin bilim ve eğitim niteliğinin korunması

Sonrasında dünyada tıp alanındaki gelişmeler, sağlık hizmetlerinin artması ve gıda üretiminin artmasıyla birlikte gıda kalitesi de yükseldi; bu durum yaşam süresinin uzamasına da yol açtı. Günümüzde ortalama yaşam süresi gelişmiş ülkelerde 80-90 yaş ve üzerinde, Afrika’da 55 yıl, Asya ve diğer ülkelerde ise ortalama 70 yaşa kadar uzamıştır. Günümüzde emeklilik, sosyal ve ekonomik boyutlarıyla devletlerin en ciddi sorunlarının başında gelmektedir. Her ne kadar çalışanların maaşlarından kesilen primler emeklilikte yaşamını sağlamak için ödeniyorsa da, maaşların ödenmesi ve diğer sosyal haklar ülkelerin ekonomileri üzerinde ciddi bir etki yaratmaktadır. Başta iş çevreleri ve milyonları istihdam eden devlet gibi yapılar erken emekliliği genelde pek istemezler. Çoğu insan, 2000’li yıllar öncesinde 38-40 yaş civarında, belirli gün prim ödenerek emekli olmuş milyonlar, çalıştıklarının 2 katı kadar sürede emeklilik maaşı alan, sağlıklı insanlara pasif olarak evlerde, kahve köşelerinde oturan duruma getirildiler. Son Erken Emeklilik Yasası her ne kadar bütün partilerin isteğiyle geçmiş olsa da, birçok yönden yanlış; başta kişilere zarar veren bir durum olarak ileride de çok tartışılacak bir siyasi karar olarak anılacaktır. Ülkelerin artan yaşam standartlarına bağlı olarak uzun yaşam süresi, nitelikli işgücünün korunmasını da gündeme getirmektedir. Bu bağlamda, sanayinin anavatanı Almanya’nın Başbakanı Friedrich Merz, emeklilik yaşının 2090’lı yılların başına kadar kademeli olarak yaklaşık 70’e çıkarılacağını; bunun da uzman komisyonunun görüşleri çerçevesinde, yaşam süresinin uzamasıyla açıklanacağını belirtiyor.

Artan sanayileşme, kamunun büyümesiyle zaman içinde emekli sayısının artması ve artan talepler, emeklilik sorunu siyasetinde doğal olarak en çok konuşulan konu haline gelmiştir. Zaman içinde siyaset, elinde bilimsel, sağlık, sosyal ve ekonomik veriler olmadan ve var olanları da yeterince dikkate almadan, seçmene şirin görünmek adına emeklilik koşullarını yaş sınırından çıkarıp yalnızca belirli bir prim gün sayısına indirgemiştir. Çoğu ülkede emeklilik bir şekilde yaşam güvencesi sağlamak için zengin-fakir fark etmeksizin öncelikle önemsenmektedir. Ancak diğer taraftan, ülkeler ve toplumlar belirli alanlarda ihtiyaç duyulan nitelikli insan gücünü ayrı ayrı değerlendirmektedir. Bu mesleklerin başında bilim insanları, akademisyenler, doktorlar ve uzmanlık gerektiren stratejik konumdaki alanlarda çalışan kişiler gelmektedir. Sigorta ve yaşam güvencesi bir yana, bir yaşam biçimi olan bilim insanının zorunlu sağlık nedenleri dışında emeklilik yapması, işin doğası gereği, mümkün değildir. Gerçek anlamda kendini bilmeye adamışları isterseniz de ruhen emekli edemezsiniz. Bu bağlamda, dünyada da uzun bir sürece yayılan zorlu eğitim-araştırma süreçlerinden geçerek yetişen bu değerli insanların yaptıkları işin niteliği gereği sistem dışına itilmesinin (emekli edilmesinin) ülkeye, topluma ve kişiye hiçbir faydası olmayacaktır. Emeklilik kanunu çıktığında erkeklerde 47, kadınlarda 50 yaş olan ortalama ömür bugün erkeklerde 78, kadınlarda 80 yaş civarındadır. Mevcut durumda, yakın geçmişte emekli olmuş 67 yaşın üzerindeki çoğu akademisyenin hâlen fiziki ve mental durumları ile kazandıkları bilgi birikimi ve yetenekleriyle en verimli çağlarında oldukları görülmektedir.