Gürkan Akgüneş
“Meyve sebze borsası hal dışına kaydı. Yüzde 70’i artık dışarıdan satılıyor. Ben yüzde 30 ile nasıl borsa kurayım? Üretici hallerinde kaos ve kayıt dışılık var. Aylardır hallerde zararına ürün satıyoruz. Ben hem üretici hem de halciyim. Fatura kesiyoruz, vergi stopaj ödüyoruz, bir de günah keçisi ilan ediliyoruz”
Hemen her hafta bir sebze veya meyvenin astronomik fiyat artışına tanık oluyoruz. Bu haftanın en önemli gündem maddesi; biberdi. Kilosu 500 TL’ye satılan biber, bir anda ülkedeki gıda enflasyonunun simgesi oldu. Bir dönem 50 liralık benzin alan insanlar şimdi pazarcılardan ‘50 liralık biber’ istiyor.
Peki biber, neden bu kadar pahalandı? Seralarda üretimin azalması, yaşanan fiyat artışında en büyük etken. Havaların ısınmaması nedeniyle biber üretiminin azalması, ani fiyat değişimine yol açmış. Üreticiler, benzer etkinin domateste de yaşanabileceğini, seralarda domates hasadının azaldığını belirtiyor. Bu yazı yazıldığında Antalya bölgesindeki hallerde, biberin kilo fiyatı çeşidine göre fiyatı 140 TL ile 220 TL arasında değişiyordu. Ama o biber, İstanbul’da pazara ya da markete geldiğinde, 400-500 TL’ye satılıyor.
İşte bu durum, Türkiye’deki yüksek gıda enflasyonunun en temel nedenlerinden biri. Üretici fiyatı ile pazar-market fiyatı arasındaki yüzde 300’e varan fark, hem tüketiciye hem de üreticiye zarar veriyor. Bu nedenle, üreticinin ürünlerini doğrudan pazara ulaştırabilmesi gerekiyor. Ya da tarladan sofraya gıda zincirinde, aracıların yüksek kâr elde etmesini önleyecek tedbirlere ihtiyaç var. Bir diğer yol ise; kentsel tarımla, tüketici olmaktan üretici olmaya geçiş. İhtiyaç duyduğumuz bazı sebzeleri, aslında şehirde yaşasak bile kolaylıkla ve ihtiyacımızı karşılayacak oranda üretebiliriz.
Çözüm, iki metrekarelik bir balkonda başlıyor. Standart bir balkon saksısında, doğru koşullar sağlandığında, tek bir biber fidesi bile sezon boyunca 50 – 60 adet ürün verebilir. Bunun nasıl mümkün olabileceğini, balkon bahçeciliği eğitimleri veren Ziraat Mühendisi Gökhan Sivaslı’nın tarifiyle yazının sonunda bulabilirsiniz.
1 kilo domatesin İstanbul yolculuğu: 2,5 lira
Ama öncelikle şu noktaya değinmek istiyorum. Sebze ve meyvede yaşanan fiyat artışında, suçlanan kesimlerden biri de haldeki komisyoncular ve tüccarlar. Geçtiğimiz günlerde Antalya Toptancı Hal Yaş Sebze ve Meyve Komisyoncular Derneği Başkanı Nevzat Akcan ile konuştum. Antalya’dan İstanbul Bayrampaşa Meyve Sebze Hali’ne 1 kilo domatesin 1 TL kârla satıldığını belirtiyor. Akcan’ın ilettiği dökümana göre, çiftçiden 60 TL’ye alınan 1 kilo domatesin fiyatı, İstanbul’daki hale girdiğinde 73,18 TL oluyor. Aradaki 13,18 TL’lik fiyat farkının; 2,58 TL’si nakliyat, 2,40 TL’si ambalaj, 2,50 TL’si işçilik, 2,30 TL’si ise işletme masrafı olarak tüketiciye yansıyor.
