Sebze ve meyve ticaretini düzenleyen 2012 tarihli Hal Kanunu’nda kapsamlı değişiklik öngören taslak Meclis gündeminde. Gıda fiyatlarındaki fahiş artışların önüne geçecek bir çözüm olarak sunulan düzenleme, üretici örgütleri ve uzmanlar tarafından yetersiz bulunuyor. Eleştirilerin odağında ise küçük üreticinin yeterince korunmaması, üretim maliyetlerinin göz ardı edilmesi ve büyük alıcı ve perakendecilerin piyasadaki belirleyici gücünün sınırlandırılmaması var.
2018’den bu yana değişiklik talepleri ve tartışmaların sürdüğü fakat bir türlü ilerleme kaydedilemeyen Hal Yasası’na ilişkin taslakta şunlar öngörülüyor:
Semt pazarları ve hallerde üretici ve üretici örgütlerine ayrılan yer oranının bakanlık yetkisiyle yüzde 20’den yüzde 30’a çıkarılması. Üretici örgütleri üzerinden pazarlanan ürün bedellerinden gelir vergisi stopajının çıkarılması ve hal kurmak isteyen üretici örgütlerine bedelsiz olarak Hazine arazisi tahsis edilmesi. Hal dışı tüccar olarak faaliyet gösterenlerin Ticaret Bakanlığı’ndan zorunlu yetki belgesi alması ve bu kişilere teminat uygulaması getirilmesi.
Komisyoncudan komisyoncuya ve aynı hal içinde tüccardan tüccara alım satımın yasaklanması. Piyasa bozucu eylemlere cezanın artırılarak yetkinin belediyelerden Ticaret Bakanlığı’na alınması, stokçuluktan ceza alanların desteklerden üç yıl yararlandırılmaması. Belirlenecek perakendecilerin mallarının yüzde 20’sini üretici ve üretici örgütlerinden satın alınmasının zorunlu olması. Depolama için kira ve nakliye desteği verilmesi.
Halciler Federasyonu Başkanı Yüksel Tavşan olası düzenlemelerin çiftçileri “kötü niyetli” alıcılardan koruyacağını, piyasada düzen için gerekli şeffalık ve denetim ihtiyacını karşıladığını söyledi ama sağlıklı işleyiş için üretim aşamasında da yapılması gerekenler olduğunu savundu: “Bu temelde doğayla mücadele ve arz meselesi. Arz talep dengesini sağlamak ve istikrarlı fiyat için, seçilmiş ürünlerde mutlaka planlamaya gitmeli.”
