Planlama için sağlıklı verilere ihtiyacınız var. Çünkü ölçemezseniz planlayamaz, planlayamazsanız yönetemezsiniz. Ülkemizde devam etmekte olan tarım sayımı deneyimi, tarımsal alan ve tarımsal nüfus olarak daha az olan Suriye’de bir an önce uygulanmalı.
Su hayati önemde
Öncelikle Suriye’nin yer altı ve yer üstü su potansiyeli sağlıklı bir şekilde ortaya konulmalı. İyi bir su yönetimi için, yüzey sulama yerine, kısa ve orta vadede; kapalı, basınçlı ve kotalı sulama sistemine geçilmeli. İsrail’in Golan Tepeleri’ndeki su kaynaklarını elinde tutuyor olması Suriye açısından büyük bir darboğaz.
Su başta olmak üzere kaynak kullanım ekonomisini esas alan tarımsal üretim planlamasının önceliği, Türkiye’de olduğu gibi stratejik ürünlerde yeterliliği sağlamak olmalı. Bunun için sulanan alanlar başta olmak üzere üretim alanları genişletilmeli, üretim artışı öncelikle iç talep, sonrasında ise dış pazarlar için, mümkün olduğunca katma değerli ürünlere dönüştürülerek gerçekleştirilmeli. Hayvancılıkta küçükbaşın hâkim olması dolayısıyla otlatma ihtiyacının fazlalığı, buna karşılık otlatma alanlarının 2025 yılında kuraklık nedeniyle kuruması hayvancılığa darbe vurmuştur. Halen Türkiye’nin Suriye’de uyguladığı örnekleriyle, lisanslı depoculuk modeli yaygınlaştırılmalı. Depolama ile birlikte ülkenin Lazkiye Limanı, lojistik üstünlük sağlama avantajına sahip.
İlk iş planlama
Tüm bu önceliklerin belirlenmesi için Türkiye’den üniversitelerin, sivil toplum kuruluşlarının ve ilgili diğer paydaşların katılımıyla ortak akıl toplantıları yapılmalı, stratejik bir plan hazırlanmalı.
Tarımsal destekler ve teşvikler, tarımsal üretim planlaması kapsamında, tarımsal örgütleri güçlendirecek, kadın ve gençleri kırsalda tutabilecek şekilde kullandırılmalı. Kırsalda aile ve aile işletmeciliği güçlendirilmeli.
Ülkenin tarımda sıçramaya ihtiyacı var. Bunun da yolu dijital araçlara hâkim gençlerden geçiyor. Türkiye’de kırsalı terk eden gençleri geri çevirmek pek mümkün olmuyor. O nedenle Suriye’de gençler tarımdan uzaklaşmadan bu alan cazip hale getirilmeli.
Dünyanın en büyük tarım işletmesi olan Ceylanpınar TİGEM, üretim girdileri ve üretim teknikleri konusunda Suriye’ye önemli destek sağlayabilir.
Konya’da yaşanmakta olan yeraltı suyu sorunu, Suriye’nin kuzeyinde çok daha ağır bir şekilde yaşandı. Bu konuda DSİ’nin desteğinde özel düzenlemeler yapılmalı.
Ülkemizde olduğu gibi Suriye’de de bu yıl buğday üretimi kuraklıktan çok etkilendi ve yüzde 50 civarında daraldı.
Meyveler ve baklagillerde de ağır kayıplar var. Değirmencilik, depolama, kuraklığa dayanıklı çeşitler ve kuraklık sigortası, Suriye’nin gıda güvencesi bakımından hayati önemde.
Tarım arazilerinde savaştan geriye kalan mayınlar, enkaz ve kirlilik acilen temizlenmeli.
