TÜTÜN ve alkol piyasasını yakından izleyen bir uzman, geçenlerde 2024 yılı Aralık ayından itibaren “Rakı ve viskide kategori bazlı ÖTV ayrıştırması”na geçilmesinin etkilerinin analizini yaptığı raporu gönderdi.
Uzman söz konusu raporunun girişinde şu saptamayı yaptı:
- Rasyonel vergi politikası yerli üretimi ve kayıtlı pazarı destekliyor…
Bu başlığın hemen altında şu noktanın altını çizdi:
– Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı’nın (TADB) verileri üzerinden analiz yapıldığında, özellikle Aralık 2024’te hayata geçirilen “Rakı-viski ÖTV ayrıştırması”nın piyasa üzerinde dengelenme etkisi ortaya koyduğu görülüyor.
Raporda 2021’den bu yana rakı ve viskide gerçekleşen vergi artışlarında izlenen yol haritası özetlendi:
- Temmuz 2021’de yüzde 22’lik Yİ-ÜFE (Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi) referansına karşın ÖTV artışı yapılmadı.
- Mayıs 2022’de yüzde 60’lık Yİ-ÜFE referansına karşı geçiş yüzde 25 ile sınırlı tutuldu.
- Aralık 2024’te “rakı ve viski için kategori bazlı ÖTV ayrışması”na gidildi.
- Ocak 2026’da yüzde 10.33’lük referansa karşın artış yüzde 7.95’te tutuldu.
- Bu durum, uygulamada gelinen noktayı gözler önüne seriyor.
Bu uygulama raporda şöyle yorumlandı:
- Bu dizilim, vergi politikasının yalnızca mali bir ayar olarak değil, piyasa davranışlarını yönlendiren ve kayıtlı ekonomiyi destekleyen bir araç olarak da kullanılabildiğini gösteriyor.
- Türkiye’de alkollü içeceklerin vergileri, son yıllarda sadece otomatik endeksleme çerçevesinde değil, yanı sıra kayıt dışı ekonomiyle mücadele, kamu sağlığı, enflasyon yönetimi ve sürdürülebilir vergi gelirleri gibi daha geniş politika hedefleriyle şekilleniyor.
- Bu çerçevede bazı dönemlerde ÖTV artışlarının, otomatik ve enflasyona bağlı artışların altında tutulduğu, bazı dönemlerde ise kategori bazlı daha hedefli düzenlemelere gidildiği dikkati çekiyor.
Rapordaki şu başlık üzerinde durdum:
- Rakı kategorisinde kayıt dışı piyasadan yasal piyasaya pozitif dönüş…
Bu bölümde Aralık 2024’te yapılan kategori bazlı ÖTV düzenlemesinin etkisini arz verilerinde gösterdiği vurgulanıp, veriler şöyle sıralandı:
- VİSKİ: 2023-2024 döneminde yüzde 21.2 düzeyinde artan piyasaya arz, düzenleme sonrasında 2024-2025 döneminde yüzde 13.6’da kaldı. (TADB)
- RAKI: Rakı arzı 2011 yılında 48.8 milyon litre seviyesindeydi. 2019 yılına kadar kademeli olarak geriledi ve 27.8 milyon litreye indi. 2020 sonrasında kısmi toparlanma eğilimi görüldü. 2023-2024 döneminde yüzde 4.9 daralan rakı arzı, düzenleme sonrasında yüzde 2 oranında pozitif büyümeye döndü.
- 6 YILLIK SEYİR: 2019 yılında 27.8 milyon litreye kadar gerileyen rakı arzı, 2024 yılında 39.8 milyon litreye, 2025 yıl sonu itibarıyla 40.6 milyon litreye ulaştı.
- Bu veriler, yerli üretimin ve kayıtlı pazarın korunduğuna yönelik adımların atıldığına işaret ediyor.
Ardından şu vurgu yapıldı:
– Son yıllarda kayıt dışı pazara karşı sergilenen kararlılık ve hayata geçirilen rasyonel vergi politikası, alkollü içecek sektöründeki kategoriler arası dengesiz büyümenin azaldığını ortaya koyuyor.
Geçmiş uygulamalar şöyle irdelendi:
- Ani ve sert vergi artışları kısa vadede gelir etkisi yaratabilse de, orta vadede kayıt dışı üretim ve sahtecilik riskini artırabiliyor.
