Ferrero’nun bu yıl Türkiye’den fındık almayacağını açıklaması, yıllardır “Dünyaya fındık satıyoruz” diye övündüğümüz hikayenin artık sürdürülemez hale geldiğini gösteriyor. Türkiye, dünya fındığının üçte ikisini üretmesine rağmen, verimlilikte geride kalıyor; milyonlarca insanın emeği 2.5 milyar dolarlık gelire denk düşerken, Ferrero yalnızca 50 bin çalışanla 20 milyar dolara yakın ciro elde ediyor.
Dünyanın bir numaralı fındık alıcısı Ferrero bu yıl Türkiye’den ürün almayacağını açıklamış. Yıllardır “Dünyaya fındık satıyoruz” diye övündüğümüz hikaye, nasıl oldu da “kendi ürünümüze pazar bulamıyoruz” noktasına geldi? Fındık üzerine ilk yazımı bundan on yıl önce kaleme almış, milyonlarca kişiye ulaşan TED konuşmamda “katma değeri yüksek üretim” meselesini fındık metaforu üzerinden anlatmıştım. Ben Türkiye’den yeni bir Ferrero hikayesi doğar diye beklerken, biz elimizdeki fındığı satamaz hale nasıl geldik? Ne oldu? Biz bu noktaya nasıl geldik?
Rekor üstüne rekor kırıyoruz
Önce biraz verilere bakalım. Türkiye fındık pazarında tekel! Dünyadaki fındık üretiminin üçte ikisini biz yapıyoruz. Bir fikir vermesi için yazayım, bütün Orta Doğu, petrol pazarında yalnızca üçte bir ağırlığa sahip. Biz tek başımıza dünya pazarının üçte ikisine hükmediyoruz. Başka hiçbir üründe bu üstünlüğümüz yok. Peki, biz bu pazar üstünlüğünü nasıl kullanıyoruz dersiniz?
Anadolu Ajansı’nın 6 Ağustos 2015’te yayınladığı habere göre Karadeniz Fındık ve Mamulleri İhracatçıları Birliği; 2014–2015 ihracat döneminde Türkiye’nin yaklaşık 220 bin ton fındık ihraç ederek 2.9 milyar dolar gelir elde ettiğini, bu rakamın cumhuriyet tarihinin en yüksek fındık ihracat geliri olacağını belirtmiş. Geniş bir şekilde gazetelerde yer bulan bu haberde 2023 yılında fındık ihracatımızın 4 milyar dolara çıkarılacağı da müjdeleniyordu. Türkiye’nin bu fındıkta rekor kırma hikayesi biraz klişe, zira yine Karadeniz Fındık ve Mamulleri İhracatçıları Birliği’nin açıklamalarına göre Türkiye, 2024-2025 ihracat sezonunda da fındıkta rekor kırdı. 1 Eylül 2024 – 31 Ağustos 2025 tarihleri arasında 309 bin 64 ton fındık satışı karşılığında 2 milyar 558 milyon 540 bin 904 dolar gelir elde etti.
Fındığı kim alıyor ne yapıyor?
Fındık üretiminde nasıl biz lidersek, fındık işlemede de Ferrero isimli İtalyan şirketi lider. Daldaki her 4 fındıktan birini onlar satın alıyor. Bu oran Türkiye’de yıllara göre değişse de benzer şekilde seyrediyor. Peki, bu şirketin yıllık cirosu ne kadar derseniz hemen söyleyeyim. Ferrero’nun 31 Ağustos 2024’te sona eren mali yılına ait konsolide geliri 19.9 milyar dolar. Ben 10 yıl evvel baktığımda bu rakam 13 milyar dolar idi. Peki, kaç kişi çalışarak bu geliri elde etmiş derseniz hemen onu da söyleyeyim. Şirketin tüm dünyada toplam çalışan sayısı 47 bin 517! Şimdi, bize dönelim.
