Menemen’in kuruluşunun milattan önceye dayanmakla birlikte kesin bir tarih saptanmış değildir. İlçenin M.Ö. 1000 yıllarında Eoliyenlerle İyonyalıların hudutlarını oluşturan bugünkü Yahşelli Köyü civarında kurulduğu, M.Ö. 263-241 yılları arasında da Asarlık Köyü civarına nakledildiği söylenmektedir.
Giritli Türkler ekonomik şartlar yüzünden bu yemeğin malzemelerini değiştirdiler. Etin yerine yumurta, patates yerine de soğan koyarak ‘Yumurtalı Domates’ yemeğini ortaya çıkardılar. Zamanla bu yemek ilçenin en sevilen yemeği olmuştur.
Menemen, bildiğiniz gibi domates ile yapılan bir yemektir. Domates, ilk kez yetiştirildiği ABD’de, 1893 yılında bir mahkeme tarafından sebzelerle birlikte saklanıp yenildiğinden ‘sebze’ sınıfına ayrılmıştır, fakat gerçekte meyvedir. Domatesin ilginç bir tarihi vardır. Bolivya ve Peru’da yabani sarı renkli bir domates türü bulunmuş ve sonra Meksika’da yetiştirilip, Kristof Kolomb’un Amerika’yı keşfinden sonra Avrupa’ya gemilerle gönderilmiştir. İtalyanlar, sarı renginden ötürü onu ‘altın elma’ olarak adlandırdı ama çok geçmeden kırmızı türleri ortaya çıktı. Domates, Amerika’da ilk defa Thomas Jefferson tarafından yetiştirildi. Ama pek çok insan zehirli olduğuna inanarak yemeyi reddetti, ta ki 1900’e kadar.
Uzun zaman önce pek çok Avrupalı için aşk elmasıydı, çünkü insanları romantik yaptığına inanılıyordu. Türkiye’de domatesin tarihçesine bakacak olursak, resmi kayıtlarda 1900’lü yılların başında ilk kez Adana bölgesinde bu ürünün ekiminin yapıldığı yazmaktadır. İzmir’e geliş tarihi kesin bilinmemekle birlikte Ticaret ve Zahire Borsası kayıtlarından 1920’li yıllarda domatesin İzmir ve çevresinde yetiştirilmeye başlandığını söylemek mümkündür. Menemen’de domatesin tarihçesi de İzmir ile aynı yıllara rastlamaktadır. O halde Osmanlı yemeği olması bence mümkün değildir, zira domates topraklarımıza Cumhuriyet sonrası girmiştir.
FAYDALARI
Hem protein hem de vitaminler, mineraller ve lifçe zengin olan menemen, her yaş grubundan insanın tüketebileceği çok faydalı bir besindir. Hazırlanmasında kullanılan üç sebze nedeniyle A, B, C, E, K vitaminlerine ve çeşitli minerallere sahiptir. Ayrıca yumurtadan da gelen A, B ve ilave olarak D vitamini ile bu sebzelerde olmayan bazı mineralleri de içermektedir. Bu sebzelerde olmayan B12 ve proteini de sağlayarak sağlık açısından çok faydalı bir yemek haline gelmektedir. Domateste ve kırmızı biberdeki likopen, domates ve yumurtadaki lutein, zeaksantin ve A vitamini ile bağışıklık sisteminin güçlenmesine, cilt ve göz sağlığına katkı yapmaktadır.
