Tartışmalı bir tarım ilacı olan Glifosat hakkındaki 25 yıllık makalenin yazımı sırasında Monsanto çalışanlarının yardımcı olduğu belirlendi, araştırma geri çekildi.
2000 yılında yayınlanan bir çalışmada, glifosat adlı herbisitin insanlar için güvenli olduğu sonucuna varılmıştı. ABD’deki bir mahkeme davası sırasında ortaya çıkarılan belgelerin Monsanto çalışanlarının bu çalışmada gizli “hayalet yazarlar” olduğunu ortaya koymasının ardından, çalışma geri çekildi
“Roundup Herbisitinin ve Aktif Bileşeni Glifosatın İnsanlar İçin Güvenlik Değerlendirmesi ve Risk Analizi” başlıklı makale, ilk olarak Nisan 2000’de Regulatory Toxicology and Pharmacology dergisinde yayınlanmıştı. Çalışmayı yürüten 3 isim Gary M. Williams, Robert Kroes ve Ian C. Munro, şimdiye kadar üretilmiş en popüler herbisit ürünlerinden biri olan Roundup’ın güvenlik verilerini incelemiş ve insanlar için sağlık riski oluşturmadığı sonucuna varmıştı.
Çalışma etkili oldu. PlumX Metrics verileri yazıldığı dönemde toplam 781 kez alıntılandığını gösteriyor. Makale, Roundup geliştirildiğinden bu yana süregelen çok daha büyük bir tartışmanın bir parçası.
Roundup tartışmasının tarihi
Roundup, ilk olarak 1974 yılında Monsanto tarafından piyasaya sürüldü. Aktif bileşeni olan glifosat, piyasaya sürülmede 4 yıl önce Phil Hamm ve John Franz adlı kimyagerler tarafından yeniden keşfedilmişti. İlk olarak 1950’de sentezlenmişti, ancak herbisit özelliklerini ilk fark edenler Hamm ve Franz olmuştu. Roundup son derece etkili bir üründü ve hızla popülerlik kazandı. Halen, glifosat içeren yüzlerce tüketici ürünü satın alınabiliyor.
Glifosat, EPSP sentaz adı verilen bir enzimi inhibe ederek çalışır ve sonuç olarak bitkilerin büyümeleri için gerekli proteinleri oluşturmak için ihtiyaç duydukları tüm amino asitleri üretmelerini engeller. Bazı bitkiler doğal olarak glifosata toleranslıdır, ancak çoğu değildir. 90’ların ortalarında, glifosat direncine sahip genetiği değiştirilmiş tarım ürünleri geliştirilmeye başlandığında, tarımda kullanımı daha da arttı.
Ancak tartışmalar büyüyordu. 2014 yılında, Dewayne Johnson adlı bir okul bahçıvanına ölümcül non-Hodgkin lenfoma teşhisi kondu. Kendisi bunu Roundup, yabani ot ilacına maruz kaldığı iş kazalarına bağladı. Johnson, Monsanto’ya karşı emsal teşkil eden bir dava açtı ve 2018’de San Francisco’daki Kaliforniya Yüksek Mahkemesi, şirketin toplam 289 milyon dolar tazminat ödemesine karar verdi.
Jüri, Monsanto’nun Roundup’ın kullanıcıların sağlığı için ciddi bir tehlike oluşturabileceğini bildiği veya bilmesi gerektiği halde onları uyarmak için yeterli adımları atmadığı sonucuna vardı. Kesin verilerin olmamasına rağmen, Roundup’ın tehlikelerini savunan aktivistler için bu bir zaferdi.
Günümüzde, glifosatın güvenliği konusundaki tartışma şiddetle devam ediyor. Bu madde 2015 yılında Dünya Sağlık Örgütü’nün Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı tarafından insanlar için muhtemelen kanserojen olarak ilan edildi. İnsan, hayvan ve daha geniş çevre için uzun vadeli güvenliğine dair kanıt eksikliğini gerekçe gösteren çevre kuruluşları, glifosat kullanımına uzun zamandır karşı çıkıyor. ABD Çevre Koruma Ajansı, daha önce insan sağlığı riski oluşturmadığı yönündeki karara mahkemede itiraz edilmesinin ardından, glifosatın kanserojen potansiyeline ilişkin değerlendirmesini güncelleme sürecinde.
Geri çekilen araştırma
Glifosatın bu çalkantılı tarihinin tam ortasında yayınlanan 2000 tarihli çalışma, Monsanto ve bazı diğer çevrelerin glifosatın belirtilen şekilde kullanıldığında güvenli olduğu yönündeki argümanlarını güçlendirdi.
Derginin mevcut eş-baş editörü Martin van den Berg tarafından kaleme alınan uzun bir geri çekme bildiriminde, Monsanto çalışanlarının makalenin hazırlanmasında yer aldığının açıklanmaması da dahil olmak üzere ciddi etik endişeler dile getirildi.
Bu durum, ABD’de bir toplu dava sırasında Monsanto’dan gelen iç yazışmalar ve belgeler yayınlandığında ortaya çıktı. Tıpkı Dewayne Johnson gibi davacılar, Roundup’a maruz kalmanın lenfoma geliştirmelerine yol açtığını iddia ediyordu.
AFP’nin haberine göre bir e-postada, 2000 tarihli makale ve bir başka çalışmada görev alan kişilere “iyi bir iş çıkardıkları için takdir göstergesi olarak Roundup polo tişörtleri verilebileceği” söyleniyor.
van den Berg geri çekme bildiriminde, “Monsanto personelinin yazım sürecine katılımının açıklanmaması, kanserojenite ile ilgili makalede sunulan bulguların ve varılan sonuçların akademik bağımsızlığını tehlikeye atmaktadır” ifadelerini kullandı. Geri çekme bildiriminde dile getirilen diğer sorunlar arasında, araştırmacıların Monsanto’dan açıklanmayan ücret almış olabileceği ve sonuçların neredeyse tamamen Monsanto tarafından yürütülen yayınlanmamış çalışmalara dayandığı gerçeği yer alıyor.
Bildirimde, “Yukarıda belirtilen sorunlar ışığında, sorumlu Baş Editör bu makalenin sonuçlarına ve çıkarımlarına olan güvenini kaybetmiş ve derginin bütünlüğünü korumak için bu makalenin geri çekilmesinin gerekli olduğuna inanmaktadır” dendi.
Monsanto’nun iç yazışmaları ilk olarak 2017’de ortaya çıkmış ve bazı çevreler makalenin geri çekilmesinin neden bu kadar uzun sürdüğünü sorgulamıştı.

Alexander A. Kaurov ve Naomi Oreskes’in 2025 tarihli durumla ilgili makalesi, bu tür hayalet yazarlığı “bir tür bilimsel sahtekarlık” olarak nitelendirmişti. Kapsamlı araştırmalarının ardından Kaurov ve Oreskes, Temmuz ayında dergi editörlerine bir geri çekme talebiyle yazdı.
Araştırmanın yazarlarından ikisi artık hayatta değil, bu nedenle van den Berg hayatta kalan tek yazar Williams’a ulaştı, ancak yanıt alamadı. Dergiler, yazarların açık rızası olmadan makaleleri geri çekebilir ve bazen bunu yapar. Ancak yine de bu, hafife alınacak bir karar değil.
2018 yılında Monsanto’yu satın alan Bayer tarafından yapılan bir açıklamada, “Monsanto’nun Williams ve diğerlerinin makalesine katılımı yazarlık düzeyine ulaşmadı ve teşekkürler bölümünde uygun şekilde açıklandı. Listelenen yazarlar, çalışmanın yazımı üzerinde tam kontrole sahipti ve onayladı” dendi.
Şimdi ne olacak?
Geri çekme bildirimi önemli bir uyarı ile sona eriyor: “(Eş)Baş Editör olarak, bu geri çekmenin glifosat veya Roundup’ın kanserojenliği hakkındaki devam eden tartışmaya ilişkin bir duruş anlamına gelmediğini, doğrudan COPE [Yayın Etiği Komitesi] yönergelerini takip etmekten kaynaklandığını vurguluyorum.”
Başka bir deyişle, çalışma, yayıncılık sektöründeki uygulama standartları uyarınca geri çekiliyor. Çünkü üzerinde çok fazla etik soru işareti var ve dergi veya editörleri glifosatın güvenli olup olmadığı konusunda herhangi bir iddiada bulunmuyor.
Tartışma devam edecek. Ayrıca, bu kurumsal hayalet yazarlık uygulamasının ne kadar yaygın olduğunu veya potansiyel olarak kaç başka yayınlanmış makalenin etkilenebileceği bilinmiyor.
Geri çekme bildirimi, Regulatory Toxicology and Pharmacology dergisinde yayınlandı.
www.gidahatti.com/haber/27109702/glifosat-hakkindaki-25-yillik-makale-geri-cekildi?





