İyi bir baklavada kilo başına 300 gram Antep fıstığı kullanılıyor. Fıstık fiyatlarındaki yükseliş baklavanın maliyetinde en az 100 liralık bir artış demek. Fiyatı son bir ayda 300 lira artarak 900 liraya ulaşan Antep fıstığını tüketici nasıl alacak?
Her şeyin fiyatı öyle hızlı artıyor ki yetişmek imkansız hale geldi. Neden bunu ifade ettim. Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) tarafından her ayın ilk haftası düzenli olarak üretici, hal, pazar ve market fiyatları açıklanıyor. Bu listede bir ürün özellikle dikkatimi çekti: Antep fıstığı. Son bir ayda fiyatı %51, son bir yılda ise %151 artmış. Üstelik bu durum, üretici son 5 aydır sabit fiyatla satış yaparken gerçekleşti.
Dünyadaki her dört Antep fıstığından birini üreten Türkiye, 3’üncü sırada yer alıyor. Üretim artmasına rağmen fiyatlar sürekli yükseliyor. Bundan altı yıl önce, yılbaşından mayıs ayına kadar geçen süreçte fiyatların %300 artarak 220 liraya ulaşmasıyla Antep fıstığı krizi yaşanmıştı. Dönemin Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı Ahmet Eşref Fakıbaba, fiyatların artması üzerine baklavada fıstık yerine fındık kullanılmasını önermişti. Fıstık tüccarlarıyla yapılan görüşmenin ardından fıstığın kilosunun 160 liraya düştüğü açıklanmıştı.
Bu sorunun bir daha yaşanmaması için dönemin Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı Ahmet Eşref Fakıbaba, “Lisanslı depoculukla fırsatçılığın da önüne geçmiş olacağız” demişti. Ancak altı yıl geçti ve sonuç koca bir sıfır.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, ülkemizde fıstık üretimi 1988-1999 yılları arasında ortalama 41 bin ton, 2000-2009 arasında 71 bin ton, 2011-2019 arasında 128 bin ton, 2020-2024 arasında ise 225 bin ton olarak gerçekleşti. 2023 yılında üretilen 176 bin ton fıstığın %34’ünü Şanlıurfa üreterek ilk sırada yer alıyor. Ardından %31 ile Gaziantep, %19 ile Siirt, %4 ile Adıyaman ve %3 ile Kahramanmaraş geliyor. Bu beş ilimiz toplam üretimin %90’ını karşılıyor. 2024 yılında 294 bin ton ile Cumhuriyet döneminin en yüksek ikinci fıstık üretimi gerçekleşmesine rağmen fiyatlar yine de aşırı yükseldi.
TZOB tarafından açıklanan fiyatlara göre, Antep fıstığı market fiyatları haziran ayında bir önceki aya göre %51, son bir yılda ise %150 arttı. Aynı dönemde çiftçi fiyatları bir önceki aya göre artış göstermezken, bir önceki yıla göre %28 artmıştı. Çiftçinin kilosunu 250 liraya sattığı fıstığı, biz 900 liraya alıyoruz. Neredeyse dört kat bir artış var. Vatandaş artık fıstığı rüyasında görebilir veya belki bir hayırsever ikram ederse baklavanın tadına bakabilir.
İyi bir baklavada kilo başına 300 gram fıstık kullanılıyor. Fıstık fiyatlarındaki yükseliş baklavanın maliyetinde en az 100 liralık bir artış demek. Şu anda kaliteli fıstıklı baklavanın kilosu 800 ile 900 lira arasında değişiyor. Eğer bu fiyatların altında baklava alıyorsanız, içinde çok az fıstık vardır veya fıstık yerine başka bir şey kullanılmıştır.
