İklim değişikliği, doğal kaynaklar üzerindeki baskı ve artan gıda ihtiyacı, tarım ve gıda sistemlerinin dönüşümünü her zamankinden daha önemli hale getiriyor. Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nın (COP31) ilk gününün “Gıda, Tarım ve Sağlık” temasına ayrılması da bu dönüşümün küresel iklim gündemindeki önemini ortaya koydu. COP31’de “Çiftlikten Sofralara: Döngüselliği Esas Alan Gıda-Tarım Sistemleri” panelinde sürdürülebilir tarım ve gıda sistemlerinin geliştirilmesinde döngüsel biyoekonominin rolü ele alındı.
Bilim ve Teknoloji Hub’ta yapılan panelde, döngüsel tarım-gıda sistemlerinin ölçeklendirilmesi ve bu dönüşümün gerçekleşmesi için özel sektöre, çiftçilere, finans kuruluşlarına, kamuya ve uluslararası kuruluşlara düşen roller, döngüsel uygulamaların daha geniş ölçekte yaygınlaştırılması için gereken koşullar değerlendirildi. Tarım ve Gıda Editörü İrfan Donat’ın moderatörlüğünü üstlendiği panelde, FAO Türkiye Temsilciliği Kıdemli Program Koordinatörü Özcan Türkoğlu, Sütaş Sürdürülebilirlik Komitesi Lideri ve Yönetim Kurulu Üyesi Duygu Yılmaz ile Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) Kurumsal Sektör Danışmanlık Hizmetleri Başkanı Iride Ceccacci; tarım ve gıdada döngüselliğin önemini konuştu.
“Döngüsel iş modelleri çevresel ve ekonomik dayanıklılığı birlikte güçlendiriyor”
Döngüselliğin atık yönetiminden çok daha fazlasını olduğuna işaret eden Sütaş Sürdürülebilirlik Komitesi Lideri ve Yönetim Kurulu Üyesi Duygu Yılmaz, Çiftlikten Sofralara iş modelinden hareketle döngüsel biyoekonominin çevresel ve ekonomik boyutlarını değerlendirerek, “Tarımın geleceğinden bahsederken sadece artan dünya nüfusunu nasıl besleyeceğimizi konuşmuyoruz. Aynı zamanda gezegenimizin doğal kaynaklarını nasıl koruyacağımızı, iklim değişikliğine karşı dayanıklılığımızı nasıl artıracağımızı ve tüm paydaşlar için tarımsal üretimin sürekliliğini nasıl sağlayabileceğimizi de ele alıyoruz. Sütaş olarak biz, bu dönüşümü hayata geçirmeye çalışıyoruz. ‘Çiftlikten Sofraya’ sürdürülebilirliği tüm faaliyetlerimizin merkezine yerleştiren entegre bir iş modelimizin adı. Bu modelle, ineklerimizin tükettiği yemden başlayarak tarımsal üretim, hayvancılık, süt ürünleri üretimi, enerji ve gübre üretimi gibi birbirini besleyen ve tamamlayan bir ekosistemi tarif ediyoruz. Bugün çevre adına yapılanlar elbette çok önemli ancak burada ‘ekonomik dayanıklılık’ da bir o kadar hayati bir başlık. Döngüsel iş modelleri çevresel ve ekonomik dayanıklılığı birlikte güçlendiriyor. Bu iki unsur birlikte işlemediği sürece ortaya konan çabaların sürdürülebilir olması mümkün değil. Dolayısıyla enerji arzının, tedarik zincirlerinin ve girdi fiyatlarının küresel gelişmelerden bu kadar etkilendiği bir dönemde biz Sütaş olarak enerji ve gübre gibi kritik kaynaklarımızı kendi sistemimizde üretebilmenin önemli bir avantajını yaşıyoruz. Çevresel sürdürülebilirlik ile ekonomik dayanıklılık arasında bir tercih yapmak zorunda değiliz. Döngüsel iş modelleri, bu iki hedefi birlikte gerçekleştirebilmemiz için önemli fırsatlar sunuyor. Gıda sektörünün sağladığı tedarik güvencesini temel alarak finans kuruluşlarının kaynaklarını bir araya getirmek ve yeni modeller geliştirmek için çok daha fazla çaba sarf etmeliyiz. Bu nedenle tüm değer zincirini kapsayan bir iş birliğine büyük ihtiyaç duyuluyor” diye konuştu.
“Gıda sistemlerinin sürdürülebilirlik ajandasında biyoekonomi önemli bir anahtar”
Tarım ve gıda sistemlerine yönelik bir sürdürülebilirlik çağırısı yaptıklarını ifade eden FAO Türkiye Temsilciliği Kıdemli Program Koordinatörü Özcan Türkoğlu, “Hepimiz daha hesaplı, daha taze, daha besleyici ve çevreci gıdanın peşindeyiz. ‘Bu nasıl olabilir’ derken de tarım gıda sistemlerimizi daha sürdürülebilir, daha dirençli, daha kapsayıcı ve daha etkili hale getirelim demek istiyoruz. Gıda sistemlerinin sürdürülebilirlik ajandasında biyoekonomi önemli bir anahtar. Biyoekonomi yaklaşımları tarım gıda sistemlerine bu anlamda çare olabilecek bir kavram ve zaten içlerinde bu yaklaşımları barındırıyorlar. Aslında değer zincirindeki her üretim aşaması bir sonraki üretim aşamasının girdisini tedarik ediyor. Bu anlamda çiftçi de bu yaklaşımlara çok uzak değil. Tarım gıda sistemlerinde düşük karbonlu ekonomiye geçiş ve kaynak verimliliği vurguları bizi doğal olarak biyoekonomi yaklaşımlarına getiriyor. Biyoekonomi FAO’nun önümüzdeki on yıl için tespit ettiği 20 öncelikli program alanından biri” dedi.
