14 Kasım Dünya Diyabet Günü için 2026 yılı temasını; erken teşhisin, kapsamlı bakıma erişimin ve diyabetle ilgili damgalanmanın azaltılmasının önemini vurgulayan “Diyabete Erken Müdahale” olarak belirleyen DSÖ, 2030 yılına kadar diyabetli kişilerin yüzde 80’inin teşhis edilmesini hedefliyor. Sinsice ilerleyen, göz sağlığını tehdit eden diyabetin en çok görüldüğü Avrupa ülkesi ise Türkiye…
14 Kasım Dünya Diyabet Günü.
Tip 1 diyabet genellikle hızla gelişirken, tip 2 diyabet tipik olarak kademeli olarak gelişir ve az veya hiç fark edilebilir belirtiye neden olmayabilir.
Diyabetin yaygın belirtileri arasında artan susuzluk, sık idrara çıkma, yorgunluk ve bulanık görme yer alır.
2026 teması; Diyabete Erken Müdahale
Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre, dünya genelinde diyabet hastalarının %40’ından fazlası teşhis edilmemiş halde. Teşhis konulmaması durumunda, diyabetli kişiler diyabetlerini yönetmek ve sağlıklı bir yaşam sürmek için ihtiyaç duydukları bakıma, tedaviye ve desteğe erişemeyebiliyorlar.
Teşhisteki açığı kapatmak küresel bir öncelik. DSÖ üye devletlerinin desteklediği beş küresel diyabet kapsama hedefinden biri, 2030 yılına kadar diyabetli kişilerin %80’inin teşhis edilmesi.
2026 Dünya Diyabet Günü’nün teması olan “Diyabete Erken Müdahale”, erken teşhisin, kapsamlı bakıma erişimin ve diyabetle ilgili damgalanmanın azaltılmasının önemini vurguluyor.
Küresel diyabet hedefleri
2022 yılında, DSÖ üye devletleri 2030 yılına kadar ulaşılması gereken 5 küresel diyabet kapsama hedefini onayladı:
Diyabet hastalarının %80’ine teşhis konulmaktadır.
Diyabet teşhisi konmuş kişilerin %80’inde kan şekeri kontrolü iyidir.
Diyabet teşhisi konmuş kişilerin %80’inde kan basıncı iyi kontrol altındadır.
40 yaş ve üzeri diyabet hastalarının %60’ı statin kullanıyor, ve
Tip 1 diyabet hastalarının %100’ü uygun fiyatlı insüline ve kan şekeri kendi kendine izleme yöntemine erişebiliyor.

Diyabetin en çok görüldüğü Avrupa ülkesi Türkiye
Uluslararası Diyabet Federasyonu’nun (IDF) 2025 yılında yayımladığı 11. Diyabet Atlası’na göre, Türkiye’de 20-79 yaş aralığında yaklaşık 9,6 milyon diyabetli yetişkin bulunuyor. Yaşa göre standardize edilmiş diyabet görülme oranı yüzde 16,5 olan Türkiye, Avrupa bölgesinde diyabet görülme oranının en yüksek olduğu ülke konumunda.
14 Kasım Dünya Diyabet Günü dolayısıyla açıklamalarda bulunan Türk Oftalmoloji Derneği (TOD) Tıbbi Retina Birimi Başkanı Prof. Dr. Sibel Çalışkan Kadayıfçılar, hem dünyada hem de Türkiye’de diyabetli hastaların yaklaşık yüzde 50’sinin tanı alabildiğini, birçok kişinin diyabet hastası olduğunu ilk kez göz muayenesi sırasında öğrendiğini belirterek hastalığın göz sağlığı üzerindeki etkilerinin ve görme kaybı riskinin altını çizdi.
Diyabetin sinsi bir şekilde zarar verdiği organların başında gözün geldiğini belirten Kadayıfçılar, hastaların herhangi bir görme şikâyeti olmasa bile yılda en az bir kez göz muayenesi yaptırmaları gerektiğini söyledi.
Diyabet kalıcı görme kaybına neden olabilir
Diyabetin basit ve geçici görme değişikliklerinden kalıcı görme kaybına kadar uzanan farklı sorunlara yol açabileceğini belirten Sibel Çalışkan Kadayıfçılar, diyabetli hastalarda kataraktın daha sık ve daha erken yaşlarda görülebildiğini, bazı hastalarda ise çift görmeye neden olabildiğini ifade etti. En ciddi sorunlardan birinin, görmeyi sağlayan retina tabakasında gelişen diyabetik retinopati olduğunu vurgulayan Kadayıfçılar, hastalığın retina damarlarında hasara, en keskin görmeyi sağlayan makulada ödeme, anormal yeni damar oluşumuna ve bu damarlardan göz içine kanamaya yol açarak görme kaybına neden olabildiğini söyledi.

Diyabet göz açısından sinsi bir hastalık
Diyabetin göz tabakasındaki kılcal damarlara zarar vermesiyle ortaya çıkan diyabetik retinopatinin, şeker hastalığına bağlı en yaygın göz komplikasyonu olarak ortaya çıktığını belirten Prof. Dr. Sibel Çalışkan Kadayıfçılar, şöyle devam etti:
“Yüksek kan şekerinin retina damarlarında sızıntıya, tıkanmaya ve retinada yetersiz beslenmeye yol açmasıyla ilerleyen bu hastalık, erken evrelerde hiçbir belirti vermeden sinsice seyredebilir ve kontrol altına alınmadığı takdirde körlüğün en önemli nedenlerinden biri haline gelir. Kontrolsüz diyabette hastanın gözlük dereceleri hızla değişebilir. Hasta üç-dört ayda bir gözlüğünü değiştirme ihtiyacı duyuyorsa kan şekerini kontrol etmek gerekir. Diyabet erken yaşta katarakta da yol açabilir. Hastalığın süresi uzadıkça diyabetik retinopati nedeniyle görme kaybı riski de artar. Diyabetik retinopatiye eşlik eden diğer risk faktörleri arasında yüksek tansiyon, yüksek kolesterol düzeyleri, obezite, böbrek hastalığı, kansızlık, uyku apnesi ve gebelik yer alır. Diyabetik makula ödeminin belirtileri bulanık görme, renkleri soluk algılama, cisimlerin şekil ve boyutlarını farklı görme, düz çizgileri dalgalı ya da kesik görmedir. Görme bozukluğuna ve kalıcı görme kaybına neden olabilen diyabetik makula ödemi, hastaların yaşam kalitesini belirgin şekilde düşürerek hem diyabetle hem de hastalığın yol açtığı sorunlarla başa çıkmalarını zorlaştırır. Özellikle çalışma ve üretkenlik çağındaki kişilerde görüldüğünde hem birey hem de toplum açısından önemli bir yük oluşturur.”
Erken tanı hayati önem taşıyor
Diyabetli hastaların önemli bir bölümünün hastalığından haberdar olmadığını belirten Prof. Dr. Sibel Çalışkan Kadayıfçılar, hem dünyada hem de Türkiye’de diyabetli kişilerin yaklaşık yüzde 50’sinin tanı alabildiğini, bazı kişilerin diyabet hastası olduğunu ilk kez göz muayenesi sırasında öğrendiğini ifade etti.
Diyabetik retinopati ve diyabetik makula ödeminde erken tanı ve tedavinin büyük önem taşıdığını vurgulayan Kadayıfçılar, sözlerini şöyle tamamladı:
“Erken tanı için diyabet hastalarının düzenli olarak göz muayenesine gitmesi gerekir. Göz bebeği büyütülerek yapılan göz dibi muayenesi elzemdir. Tanıyı desteklemek amacıyla optik koherens tomografi ve gerektiğinde fundus floresein anjiyografi gibi tetkiklerle retinopatinin derecesi belirlenir ve ihtiyaç halinde tedaviye başlanır. Göz hastalıklarında tedaviye erken başlamak görme kaybını önleyebilir, hatta görme düzeyini artırabilir. Diyabetle ilişkili metabolik bozuklukların düzeltilmesi de tedavinin önemli bir parçasıdır. Kan glukoz düzeylerinin, kan basıncının ve kan yağlarının kontrol altında tutulması; kalp ve böbrek fonksiyonlarının mümkün olduğunca korunması hedeflenmelidir. Bunun yanı sıra düzenli egzersiz yapmak, sigaradan uzak durmak ve sağlıklı kiloyu korumak gibi önlemlerle pek çok risk faktörü değiştirilebilir.”

Diyabet kahramanları öykülerini anlattı
Diyabet, sessiz bir pandemi gibi hızla yayılırken geliştirilen yeni yöntemler sayesinde hastalar, hastalıktan kurtuldukları gibi yaşam kalitelerini de artırabiliyorlar. Erken tanı, kişiye özel tedavi ve gelişen teknolojiler hastalığın kontrolünde büyük önem taşıyor.
14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında düzenlenen etkinlikte, diyabetin erken tanısı, organlar üzerindeki etkileri, GLP-1 grubu ilaçların doğru kullanımı ve tedavide yararlanılan yeni teknolojiler ele alınırken, sağlıklarına kavuşan “diyabet kahramanları” da umut veren tedavi öykülerini ve hayatlarında yaşanan değişimi anlattı.
Onlardan biri de yıllarca kilo sorunuyla mücadele eden 46 yaşındaki Selin Oral’dı. Sağlık ekibinin kontrolünde yürütülen tedaviyle 38 kilo vererek yarı maraton koşmaya başlayan Oral, Prag’da tam maratona hazırlanıyor. Kan şekeri 600 ile komaya giren, günlerce hastanede yatan İlhan Güngördü 52 kilo vererek diyabeti, hipertansiyon, karaciğer yağlanması hastalıklarını nasıl yendiğinin hikayesini anlattı. Görme engelli Tip 1 diyabet hastası ve psikolog Nisa Güner ise dijital insülin pompası ile sensörünü ekran okuyucu ve yapay zeka desteğiyle tek başına kullanarak Türkiye’de bir ilke imza atıyor.

“Diyabet önlenebilir bir hastalık”
Diyabetin 0-90 yaş arasında her yaşta ortaya çıkabildiğine ve iyi izlenmediğinde ciddi organ hasarlarına neden olduğuna dikkat çeken Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden (DİYAM) Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, hastalığın kalp-damar ve böbrek hastalıkları, hipertansiyon, obezite, görme kaybı ve bacak ampütasyonlarının temel sebeplerinden biri olduğunu söyledi.
Diyaliz tedavisi gören hastaların yaklaşık yarısında sorunun diyabete bağlı geliştiğini aktaran Yılmaz, erken dönemde önlem alınmasının hem hastayı organ hasarlarından koruduğunu hem de tedavinin ekonomik yükünü azalttığını vurguladı.
İnsülin iğneleri gelecekte tarih olacak
Diyabet tedavisinde kullanılan teknolojilerin son yıllarda büyük bir dönüşüm geçirdiğini belirten Prof. Dr. Temel Yılmaz, geçmişte parmaktan yapılan günlük birkaç ölçümle yürütülen takibin, sürekli glikoz ölçen sensörler sayesinde çok daha ayrıntılı hale geldiğini söyledi.
Günde 4-5 kan şekeri ölçümüyle aradaki değişimlerin çoğunun görülemediğine işaret eden Yılmaz, “Sürekli glikoz takip sistemleri yaklaşık iki dakikada bir ölçüm yapmaya başlayınca ne kadar çok şeyi atladığımızı gördük. Bu teknoloji daha da gelişecek. Zamanla insülin iğneleri ve enjeksiyonları da tarih olacak” dedi.
Acıbadem Ataşehir Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Seher Tanrıkulu da teknoloji seçiminin hastanın ihtiyaçlarına göre yapılması gerektiğini belirterek, “Diyabetli çocuğu olan bir anne, geceleri çocuğunun hipoglisemiye girip girmediğini düşünerek sürekli endişe yaşayabiliyor. Günümüzde sensörler ve insülin pompaları bu kaygıyı azaltabiliyor” ifadelerini kullandı.
Diyabette erken tanı organları kurtarıyor
Toplantıda Türkiye’deki diyabet hastalığı verilerine ilişkin bilgiler paylaşan Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Çelik de, Uluslararası Diyabet Federasyonu’nun verilerine göre dünyada yaklaşık 589 milyon diyabetli bulunduğunu belirterek, 2050 yılında bu sayının 850 milyonun üzerine çıkmasının beklendiğini söyledi. Türkiye’nin diyabet görülme sıklığında Avrupa’da ilk sırada yer aldığına dikkat çeken Prof. Dr. Çelik, ülkemizde diyabet prevalansının yüzde 16,5’e ulaştığını ve hasta sayısının 15 milyona yakın olduğunun tahmin edildiğini belirtti.
Etkinlikte diyabetin yol açabildiği organ hasarlarını anlatan Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tuğçe Apaydın da diyabetin yalnızca kan şekerini etkileyen bir hastalık olmadığını vurgulayarak şu bilgileri verdi:
“Diyabet; gözden böbreğe, kalp ve damarlardan sinirlere kadar pek çok organı etkileyen sistemik bir hastalıktır. Diyabetli bireylerde koroner arter hastalığı gelişme riski iki kat fazladır. Travmaya bağlı olmayan bacak ampütasyonlarının en önemli nedeni diyabettir. Diyabet, önlenebilir körlük nedenlerinin de başında gelir.”
Cilt altı şeker ölçüm cihazlarının tedavi açısından sağladığı faydaları anlatan İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Yaser Süleymanoğlu, gün içinde vücuttaki şeker oranın çok değişken olmasının, şekerin zikzak yapmasının hücreyi yorduğunu ve bu durumun organlarda bozulmaya yol açtığını belirtti. Düzenli ve sürekli şeker ölçümü ile insülin dozajlarının daha doğru yönetilmeye başlandığını aktaran Süleymanoğlu, “Bu cihazlar sayesinde gece uykudayken de şeker seviyesini izleyebiliyor ve diyabet merkeziyle çoklu şeker ölçüm sonuçlarını paylaşabiliyoruz” dedi.

GLP-1 ilaçlarını sağlık kontrolü olmadan kullanmayın!
Son yıllarda “zayıflama iğnesi” olarak gündeme gelen GLP-1 grubu ilaçların gerçekte diyabet tedavisindeki önemli gelişmelerden biri olduğunu belirten Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, GLP-1 grubu ilaçların mutlaka hekim değerlendirmesi ve sağlık ekibi kontrolünde kullanılması gerektiğini vurgulayarak şunları söyledi:
“GLP-1 analogları son yıllarda tıbbın en önemli buluşlarından biridir. Ancak bunlar gelişigüzel kullanılabilecek zayıflama ilaçları değildir. Safra kesesinde taş, amilaz ve lipaz yüksekliği veya trigliserit düzeyinin 500’ün üzerinde olması gibi durumlarda bu ilaçların kullanılması uygun olmayabilir. Bu nedenle tedavi öncesinde gerekli kontrollerin yapılması şarttır.”
Bu ilaçların Türkiye’de reçetesiz alınabilmesinin önemli bir sorun oluşturduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Yılmaz, sosyal medyada yayılan yanlış bilgilerin de hastaların tedaviden uzaklaşmasına neden olabildiğini belirtti.
Her 10 diyabet hastasından 7’sinde aşırı kilo ve obezite var
Etkinlikte İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ferhat Çetin, Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde izlenen 11 bin 270 diyabet hastasına ait verileri kamuoyuyla paylaştı. Verilere göre:
– Diyabet tanısı konulan her 10 hastanın 7’sinde aşırı kiloluluk veya obezite sendromu bulunuyor.
– Hastaların yüzde 46’sında karaciğer yağlanması görülüyor.
– Her iki diyabet hastasından biri aynı zamanda kalp-damar hastalıklarıyla ilgili sorunlar yaşıyor.
– Tedaviye başlanmasının ardından hastaların hemoglobin A1c değerleri dünya ortalamasının altına geriliyor.
Bu verilerin diyabetin doğru yönetildiğinde korkulan bir hastalık olmaktan çıkabildiğini gösterdiğini belirten Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, DİYAM bünyesinde 100 bin diyabet hastasının kaydını tutmayı hedeflediklerini söyledi. Yılmaz, bu hedefe ulaşılması halinde akademik çalışmalara önemli katkı sunacak, dünyanın en büyük diyabet veri kaynaklarından birinin oluşturulacağını ifade etti.
www.gidahatti.com/haber/29157839/diyabetin-en-cok-goruldugu-avrupa-ulkesi-turkiye






