Çay-Kur’un TVF’ye devrinden sonra, kurum yöneticilerine sağlanan maddi avantajlar ve reklam harcamaları belirli aralıklarla TBMM gündemine gelmişti. Sayıştay raporunda kurumun reklam ve tanıtım harcamalarına ilişkin bir veri yer almıyor. Buna karşılık personel sayısında yüzde 9,2 oranında bir azalma gerçekleşmesine rağmen, personel harcamaların 2024 yılında önceki yıla göre yüzde 72 artarak, 6,6 milyar liraya yükseldiği kayda geçti.
Bundan dokuz yıl önce Türkiye Varlık Fonu’na (TVF) devredilen Çaykur, 2024 yılında 154 milyon 353 bin TL kar etti. Buna karşılık, faaliyet karlılığı bir önceki yıla göre 10,6 puan geriledi.
Çaykur’un hesaplarını denetleyen Sayıştay’ın 2024 yılı raporunda, kurumun borçlanma ihtiyacını ve finansman giderlerinin bir sarmal haline geldiği vurgulanıyor. Borçlanma ihtiyacının yüksekliği nedeniyle finansman giderlerinin sonucu olumsuz etkilediği tespitine yer verilen raporda, 2024 yılında farklı bankalardan 19,7 milyar TL ticari banka kredisi kullanan ve 15,9 milyar TL kredi ana para geri ödemesi yapan Çaykur’un, kredi borcunun (2024 dönem sonu itibariyle), 9,6 milyar TL olduğu belirtildi.
“Kalıcı hale geldi”
Sayıştay raporunda Çaykur’un finansman darboğazı irdelenirken, dikkat çeken şu değerlendirme yapılıyor:
“Kuruluş, başlangıçta yaş çay yaprağı alım bedellerini ödemek için yılın belirli zamanlarında borçlanma ihtiyacı duyarken, devamlılık göstermeye başlayan işletme faaliyeti zararlarının finansmanı nedeni ile giderek yılın tamamına yayılan ve genel nitelikte, kalıcı bir borçlanma ihtiyacı doğmuştur.”
Kredi borçlarıyla ilgili ayrıntılı bir tabloya da yer verilen raporda, borç tablosunun Çaykur’un TVF’ye devir tarihi olan 2017’nin ertesi yılı 2018’den başlatılması dikkat çekiyor. Ertesi yıla devreden bakiyenin 2024’te en yüksek düzeye ulaştığı kaydedilen ilgili bölümde, “Borçlanma sarmalının kırılabilmesi için işletme faaliyeti kârının artırılmasına ve kredi kullanma ihtiyacının azaltılmasına yönelik tedbirlerin alınması ve bu suretle daha az kredi kullanılması gerekmektedir” denildi.
