Çay demlenir, içilir ve biter… En azından çoğumuzun aklındaki senaryo budur. Oysa çayın asıl hikâyesi, daha demlenmeden önce başlar. Aylarca mutfak dolabında bekleyen bir paket, kapağı sık sık açılıp kapanan bir teneke kutu ya da nem almış bir poşet… Bunların her biri, çayın sessizce karakterini değiştirebilir.
İlginç olan şu: Bayat çay her zaman küflenmez, bozulmuş gibi görünmez ya da kötü kokmaz. Hatta ilk bakışta taze çaydan ayırt etmek bile zor olabilir. Ama fincana geldiğinde işler değişir. Beklenen o canlı aroma yerini silik bir tada bırakır. Dem rengi matlaşır, kokusu ise neredeyse kaybolur.
Peki gerçekten çayın bayatladığını nasıl anlayabilirsiniz? İşte birkaç basit ama önemli işaret.
Çayın raf ömrü uzun olsa da sonsuz değildir. Hasattan sonra kurutulan çay yaprakları zamanla oksijenle temas etmeye devam eder. Bu süreçte uçucu aromatik bileşenler yavaş yavaş kaybolur.
Asıl sorun çoğu zaman tarihten değil, saklama biçiminden kaynaklanır. Çay;
-
Hava aldığında,
-
Neme maruz kaldığında,
-
Güneş ışığı gördüğünde,
-
Baharat veya kahve gibi güçlü kokuların yanında tutulduğunda
çok daha kısa sürede tazeliğini yitirir.
Bu yüzden yeni alınmış bir çay bile yanlış saklandıysa birkaç ay içinde ilk günkü karakterini kaybedebilir.
Taze çayın en güçlü göstergesi kokusudur. Paketi açtığınız anda burnunuza gelen yoğun, canlı ve ferah çay aroması zamanla silikleşir. Bayatlayan çay neredeyse kokusuz hale gelir ya da kartonumsu, odunsu bir koku bırakır.
Eğer çayı kokladığınızda sizi cezbetmiyorsa, fincanda da büyük ihtimalle aynı hayal kırıklığını yaşayacaksınız.
İyi bir siyah çay demlendiğinde parlak, canlı ve berrak bir renk verir.
Bayat çay ise çoğu zaman:
-
Daha donuk görünür.
-
Beklenenden açık renk verir.
-
Bazen bulanık bir görüntü oluşturabilir.
Elbette demleme süresi de rengi etkiler. Ancak aynı çayı her zamanki ölçülerle hazırladığınız halde rengi belirgin biçimde değişiyorsa bunun nedeni tazeliğini kaybetmiş olması olabilir.
Çayın bayatladığını anlamanın en kolay yolu aslında ilk yudumdadır. Eskiden ağızda bıraktığı katmanlı tat kaybolur. Yerine tek boyutlu, zayıf ve karaktersiz bir içim gelir.
Bazı kişiler bunu ‘çayın su gibi olması’ diye tarif eder. Şeker, limon ya da bergamot eklemek bile bu eksik aromayı geri getiremez.
