Sizler bu yazıyı okurken, Antalya’daki COP toplantıları muhtemelen sonuca ulaşmak üzere olacak. Türkiye’de geniş halk kitleleri tarafından COP bir tür fuar sanılıyor olabilir. Ama aslında iklim değişikliği meselesine odaklanan diplomatik bir konferans. COP’u Birleşmiş Milletler organize ediyor ve müzakerelerdeki kararlar oybirliğiyle alınıyor. Son anlamlı karar 2015 yılında Paris’te alınmış ve dünyanın sanayileşme öncesine göre 1,5 dereceden fazla ısınmasını önlemeye yönelik adımlar atılması kabul edilmişti. Ancak o zamandan beri gerekli tedbirler alınmadığı için bugün artık bu sınırın aşılacağı çoktan kesinleşti.
Toplantıların fuar yönü de önem kazandı
Diplomatik müzakerelerin pek bir yere gitmediği anlaşılınca, son senelerde COP Eylem Gündemi (Action Agenda) öne çıktı ve toplantıların fuar yönü de önem kazandı. Eylem gündemi, dönem başkanı olan ülkenin -mesela önümüzdeki sene ev sahipliğini Etiyopya yapacak- hem diğer ülkeleri hem de küresel kuruluşları rızaya dayalı olarak bir araya getirdiği somut eylemlerden oluşuyor. Bu sene gündemdeki başlıklar arasında Türkiye’nin en fazla önceliklendirdiğiyse elektrifikasyona dair 35-35 hedefiydi. Buna göre 2035 yılı itibarıyla enerji tüketiminin %35’inin elektrikle karşılanması amaçlanıyor.
Peki, müzakereler neden bir yere varmıyor? Müzakerelerin tarafları devletler. Ancak devletlerin menfaatleri birbirinden farklı ve dönemine göre bu menfaatlerin ne olduğuna dair görüşleri de değişiyor. Mesela ABD, Joe Biden döneminde dünyanın en büyük iklim teknolojisi desteklerini veriyordu. Öyle ki Avrupa’daki iklim teknolojisi şirketleri ABD’ye taşınmaya başlamıştı. Donald Trump ise göreve başlarken konuşmasında “drill baby drill (kaz yavrum kaz)” deyip, COP görüşmelerinden tamamen çekildi. Yani dünya ekonomisinin %25’i zaten masada yok! Öte yandan, ABD’nin en büyük ekonomisine sahip eyaleti Kaliforniya’nın valisi ve Demokrat Parti’nin bir sonraki potansiyel başkan adayı Gavin Newsom, Antalya’daki konferans salonundaydı.
Avrupa’nın iklim müzakereleri demokratik yollarla seçilmiş liderler tarafından değil de Brüksel’deki bürokratik oligarşi tarafından yürütüldüğü için görüşleri pek değişmiyor. Onlar da her daim çevreci. Malumunuz, Avrupa’nın en büyük iklim politikası aracıysa ticaret politikası; yani sınırda karbon vergisi. Brüksel, daha birçok konuda olduğu gibi, çevre konusunda da şirketleri sadece kendi faaliyetlerinden sorumlu tutmuyor. Ayrıca şirketlerin beraber iş yaptıkları şirket ve kişilerin faaliyetlerinden de mesul tutuyor. Karbon emisyonu söz konusu olunca buna “değer zinciri” deniyor. Mesela, bir Türk şirketi Avrupa’ya karbon vergisi öderse bu paranın bir kısmı Avrupa’daki üretim süreçlerinde karbon emisyonlarının azaltılması için kullanılacak. Verginin Türkiye’de ödenmesi durumunda ise bu kaynak genel bütçeye aktarılacak. Farklı ülkeler arasında karbon ölçüm sistemlerinin nasıl uyumlu hale getirileceğine ya da bir ülkede ödenen verginin diğerinden nasıl mahsup edilebileceğine dair kimsenin net bir fikri yok. O nedenle hiçbir şirket önünü göremiyor. Oysa bir konuya yatırım yapabilmek için önünüzü görebilmeniz gerekir.







