Bir zamanlar “Aç ayı oynamaz” denirdi. Şimdi bilim insanlarına göre ”Biraz aç kalan hücre daha iyi yaşlanıyor”
Merak etmeyin… Kimse sizi açlıktan filozof yapmaya çalışmıyor!
Ama son 30 yılın en hararetli longevity tartışması sonunda çözüldü.
Bir tarafta “Kaloriyi azalt, ömrünü uzat” diyenler vardı. Diğer tarafta ise “O kadar kolay değil. Maymunlarda bile aynı sonuç çıkmadı” diyenler…
Kongrelerde tartıştılar, makalelerde birbirlerini eleştirdiler, laboratuvarlarda adeta bilimsel boks maçı yaptılar. Ve sonunda Nature Aging masaya en büyük isimleri oturttu. Hakem düdüğü çaldı. Karar açıklandı.
Kazanan ne açlık oldu ne de tokluk… Kazanan metabolizma oldu.
Hücrelerin de bir çalışma saati var
Bu dev derlemenin verdiği en önemli mesaj şu: Uzun yaşamın sırrı sürekli daha az yemek değil… Hücrelerin ne zaman çalışacağını, ne zaman tamir yapacağını ve ne zaman dinleneceğini bilmektir.
Çünkü biz yemek yediğimizde sadece midemiz çalışmıyor. İnsülin yükseliyor. mTOR devreye giriyor.
Büyüme sinyalleri artıyor. Hücreler sürekli “Üret! Yap! Çoğal!” emri alıyor.
Bu durum yıllarca hiç ara vermeden devam ederse metabolizma adeta üç vardiya çalışan bir fabrika gibi yıpranıyor.
İşte kısa süreli açlık burada sahneye çıkıyor. Yemek gelmeyince hücreler paniğe kapılmıyor. Tam tersine şöyle düşünüyorlar:
“Bugün sipariş yok… O zaman depoyu toparlayalım.” Ve içeride büyük temizlik başlıyor. Hasarlı proteinler geri dönüşüme gidiyor. Eskimiş mitokondriler sökülüp yenileniyor. Otofaji hızlanıyor. Yağ depoları kullanılmaya başlanıyor. İltihap sinyalleri azalıyor. İnsülin daha etkili çalışıyor. Yani hücreler adeta bahar temizliği yapıyor.
Bilim artık tek bir yönteme odaklanmıyor. Aynı biyolojik yolları farklı şekillerde çalıştırabilen birçok yaklaşım araştırılıyor.
Bunların arasında;
- Zaman kısıtlı beslenme (16:8),
- Aralıklı oruç,
- Kalori kısıtlaması,
- Protein kısıtlaması,
- Metiyonin ve lösin gibi bazı aminoasitlerin azaltılması,
- Ve bütün bunların etkisini taklit etmeye çalışan yeni ilaçlar bulunuyor.
Yani mesele sadece daha az yemek değil. Doğru zamanda doğru sinyali verebilmek.
Bugün longevity araştırmalarının yıldız oyuncuları kalori değil. mTOR… AMPK… Sirtuinler…
NAD⁺ metabolizması… FGF21… GLP-1 sistemi…
Çünkü bunlar hücrelerin karar mekanizmasını yönetiyor. Bir anlamda vücudun yönetim kurulu bunlar.
Onlar “Tamir zamanı” derse tamir başlıyor. “Depoyu kullan” derse yağ yakılıyor.
“Büyümeyi yavaşlat.” derse yaşlanmanın hızı değişiyor.
Bu makale aynı zamanda çok önemli bir uyarı da yapıyor. Uzun yaşamak uğruna sürekli aç gezmek doğru değil. Aşırı besin kısıtlaması özellikle ileri yaşlarda kas kaybına, bağışıklığın zayıflamasına, kemik kırıklarının artmasına, yara iyileşmesinin gecikmesine ve kırılganlığın hızlanmasına neden olabiliyor.
Yani longevity uğruna kaslarınızı kaybetmek, maraton kazanmak için ayakkabılarınızı çöpe atmaya benzer.
Belki de bu derlemenin en heyecan verici bölümü burası. Araştırmacılar artık açlığın faydalı biyolojik etkilerini ilaçlarla ve yeni moleküllerle taklit etmeye çalışıyor. Yani geleceğin tedavisi belki de aç kalmadan hücreleri “Bugün bakım günü” olduğuna ikna edebilmek olacak. İşte gerçek longevity burada başlıyor.
Bu çalışma belki de son yılların en önemli longevity mesajını veriyor. Ömrü uzatan şey açlık değil… Açlığın hücrelere öğrettiği biyolojik disiplindir. Arada sırada sofradan biraz erken kalkmak…
Buzdolabıyla mesafeli ama medeni bir ilişki kurmak… Ve metabolizmaya zaman zaman nefes aldırmak…
Belki de gençlik iksirini yıllardır yanlış yerde arıyorduk. Çünkü mesele daha az yemek değil… Hücrelerinize ara sıra “Bugün fazla mesai yok çocuklar, önce bakım yapıyoruz” diyebilmektir.
Ve galiba uzun yaşamın en büyük sırrı da tam burada saklı…
Boynunuzdaki damarlar yaşınızı söyleyebilir
Beyninizi besleyen damarları en son ne zaman kontrol ettirdiniz? Kalp krizi ve felç çoğu zaman “bir gecede” olmaz. Damarların içinde yıllarca sessizce büyüyen plakların son perdesidir. Karotis Doppler ultrasonu ise bu sessiz filmi daha ilk sahnelerinde yakalayabilen en değerli tarama yöntemlerinden biridir.
Karotis arterleri, beynin ana yakıt borularıdır. Oksijen ve besinleri beyninize taşırlar. Bu damarlarda oluşan yağlı plaklar zamanla büyüyebilir, damarı daraltabilir ve felç riskini artırabilir. Daha da önemlisi, boyunda plak varsa bu çoğu zaman yalnızca boynun değil, bütün damar sisteminin alarm verdiği anlamına gelir. Çünkü ateroskleroz tek damarın değil, tüm vücudun hastalığıdır.
Neleri gösterir?
Karotis Doppler ultrason incelemesi;
- Damar duvarında plak olup olmadığını
- Plakların büyüklüğünü ve yapısını
- Damarın ne kadar daraldığını
- Kan akımının normal olup olmadığını
- Erken damar yaşlanmasının belirtilerini ortaya koyabilir.
Yani henüz hiçbir şikayetiniz yokken gelecekteki kalp krizi ve felç riskiniz hakkında ipuçları verebilir.
