İklim zirvelerinde gelecek zamanla konuşmak kolaydır: Emisyonlar azaltılacak, temiz enerji büyütülecek, sanayi dönüştürülecek. Asıl güçlük, bugünün yatırım ve teşvik kararlarını bu cümlelerle uyumlu hâle getirmektir. Çünkü dönüşümün güvenilirliğini kürsüdeki vaatler kadar bütçenin, kredinin ve kamu desteğinin hangi faaliyetlere yöneldiği belirler.
9–20 Kasım tarihlerinde Antalya’da düzenlenen COP31, Türkiye için önemli bir diplomatik fırsattır. Ancak ev sahipliğinin ekonomik karşılığı, toplantı sayısıyla değil, üretim sisteminde yaratacağı değişimle ölçülmelidir. Dünyayı dönüşüme çağırırken kendi politikalarımızın hangi yöne işaret ettiğini de sorgulamak zorundayız.
Yenilenebilir büyüyor; fosil bağımlılık sürüyor
Türkiye’nin güneş ve rüzgârdaki ilerlemesini küçümsemek haksızlık olur. Enerji Bakanlığının güncel elektrik verilerine göre 2025 üretiminde güneşin payı yüzde 11,9, rüzgârın payı yüzde 10,8 oldu. İkisinin toplamı yüzde 22,7’ye ulaştı. Ancak aynı tabloda kömür yüzde 33,3, doğal gaz yüzde 22,3 pay alıyor. Yani elektriğin yüzde 55,6’sı hâlâ bu iki fosil kaynaktan geliyor.
Çelişki, yenilenebilir yatırımların yapılmamış olması değil; bu yatırımların fosil bağımlılığını azaltacak sistem dönüşümüyle yeterince bütünleştirilememesidir. Kurulu güç artışını açıklamak kolaydır. Şebeke, depolama, esneklik ve talep yönetimini aynı hızda geliştirmek daha zordur.
Yeni güneş kapasitesi değerlidir; fakat elektriğin ihtiyaç duyulan saatte, uygun maliyetle ve güvenilir biçimde kullanılabilmesi gerekir. Başarıyı yalnızca kurulan megavatlarla anlatmak, üretim sisteminin gerçek performansını eksik gösterir.
Bir yanda karbonsuzlaşma, diğer yanda kömür desteği
Avrupa Komisyonunun Kasım 2026 değerlendirmesi, Türkiye’de yerli linyite teşviklerin sürdüğünü ve kömürden çıkış için belirli bir tarih bulunmadığını kaydediyor. IEA da kömüre bağımlılığın karbon fiyatlaması ve kapasite ödemeleri gibi destek mekanizmaları üzerinden ekonomik riskler yaratabileceğine dikkat çekiyor.
Arz güvenliği önemlidir. Santralleri hazırlıksız kapatmak, çalışanları ve üretimi belirsizliğe sürüklemek çözüm değildir. Fakat bu gerekçe, dönüşüm takvimini sürekli ertelemenin açıklamasına da dönüşmemelidir.
Sanayiciye karbonunu azaltmasını söylerken, ona enerji sağlayan sistemde yüksek karbonlu üretimi desteklemek politika tutarlılığını zayıflatır.
Yapılması gereken; bölgesel istihdamı koruyan, alternatif yatırımları önceden hazırlayan ve destekleri zaman içinde temiz kaynaklara yönlendiren açık bir geçiş programıdır. Hangi tesisin, hangi tarihte, hangi finansmanla dönüşeceği belli olmadan uzun vadeli hedefler yatırımcıya yeterli yön göstermez.
Hedefin büyüklüğü kadar hesabın başlangıcı önemli
Türkiye’nin ikinci ulusal katkı beyanı, 2035’te emisyonları referans senaryoya göre 466 milyon ton azaltarak 643 milyon ton karbondioksit eşdeğeriyle sınırlamayı hedefliyor. Burada önemli ayrım, azaltımın gerçekleşmiş bir yılın emisyonuna değil, geleceğe ilişkin referans senaryoya göre tanımlanmasıdır.
Bu yöntem uluslararası hedefleme çerçevesinde kullanılabilir. Ancak kamuoyuna anlatılırken “öngörülen artışı sınırlamak” ile “mevcut emisyonu azaltmak” birbirine karıştırılmamalıdır. İddialı görünen bir yüzde, tek başına gerçek emisyonların gerilediğini kanıtlamaz.
