Kaynakçada künyesi verilen eser, danışmanlığını yaptığım bir doktora tezidir. Anılan çalışma pamuk, tütün, ayçiçeği, buğday, mısır, sanayi domatesi, kuru ve sulu koşullarda çekirdeksiz üzüm olmak üzere sekiz ayrı ürünle ilgili gübre-verim denemesi sonuçlarına ve üreticilerle yapılan anketlere dayanmaktadır (Bkz.1). Bu yazıda sadece pamukla ilgili sonuçlara değinilecektir.
PAMUK DENEMESİ
Deneme, Nazilli Bölge Pamuk Araştırma Enstitüsünde 1984-86 yılları arasında yürütülmüştür. O zaman üreticiler tarafından yaygın olarak kullanılan Nazilli-84 çeşidi; sıra arası 80, sıra üzeri 20 cm olacak şekilde ekilmiştir. Ekimden önce dekara 5 kg fosfor pentaoksit (P2O5) düşecek şekilde fosforlu gübre atılmıştır. Denemede 5 farklı azot dozu uygulanmış, azotlu gübrenin yarısı ekim sırasında, diğer yarısı birinci sudan önce verilmiştir (Işın, s.67).
Deneme verilerinin regresyon analizleri sonucunda ekonomik yorum için 1985 yılı deneme sonucuna dayanan aşağıdaki kareköklü denklem seçilmiştir.
Y=376 – 3.64N+20.2N½
Denklemde Y, kütlü pamuk verimini göstermekte olup birimi kg/da’dır. N ise uygulanan saf azot miktarı olup onun da birimi kg/da’dır (Işın,s.68).
Teknik olarak en yüksek verim düzeyini belirlemek için denklemin birinci türevini sıfıra eşitlemek gerekir. Birinci türev;
dY 10.1 —— = – 3.64 + ——- dN N½ olur. Türev denklemi sıfıra eşitlenerek çözülünce N=7,7 bulunur. Bu değer üretim fonksiyonunda yerine konulunca en yüksek verim Ymax = 404,02 kg/da olarak hesaplanır (Işın, s.69).
En yüksek verime ancak kullanılan girdinin hava veya güneş ışığı gibi piyasada fiyatı oluşmayan serbest bir mal olması durumunda ulaşılır. Gübre, tarım ilacı, hayvan yemi, işgücü, çekigücü gibi girdilere ciddi bedeller ödenmektedir. Tedariği ve uygulanması için masraf yapılan girdilerin kullanımı ekonomik optimum noktasında sonlandırılmalıdır.
EKONOMİK OPTİMUM
Ekonomik optimum noktası; marjinal gelirin marjinal masrafa eşit olduğu noktadır. Eklenen girdi biriminin sağladığı gelirin, girdi fiyatına eşit olduğu noktada kullanım sonlandırılmalıdır. Bu noktadan sonra kullanılan girdi ürünü biraz artırsa da artan ürünün değeri, artan masraftan az olacağı için toplam gelirde azalmaya yol açar.
Çalışmanın yapıldığı dönemde üreticilerden elde edilen verilere göre kütlü pamuğun ortalama satış fiyatı 5256,46 TL/kg, azotlu gübre ve gübreleme için yapılan masraflar dikkate alındığında saf azot fiyatı 2762,05 TL/ kg bulunmuştur. Bu verilere göre 5,88 kg/da saf azot kullanımının ekonomik olacağı saptanmıştır. Dekara 6 kg saf azot kullanıldığında verim 403,64 kg olacaktır (Işın, s.69).
