Türkiye’de milyonlarca tonluk domates atığı ekonomiye kazandırılıyor. Bilim insanlarının geliştirdiği yöntemle saplar, cam ve biyomedikal alanda kullanılabilecek yüksek katma değerli malzemeye dönüştürüldü.
Mersin Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nadir Dizge, yürüttükleri proje kapsamında domates saplarını işleyerek yeni bir biyomalzeme elde ettiklerini ifade etti. “Atık Domates Sapı Külünden Bioaktif Fosfat Cam Üretim Yöntemi” adlı projede, sapların fosforik asitle işlenmesi sonucu camsı bir yapı oluşturuldu.
Bu çalışma, bu yıl teması “gıda atığı” olarak belirlenen Sıfır Atık Günü kapsamında, gıda atıklarının yeniden değerlendirilmesine yönelik örnek uygulamalardan biri olarak öne çıkıyor.
Tarımsal atıklar ekonomiye kazandırılıyor
Mersin, Hatay ve Çukurova bölgesinde yoğun şekilde ortaya çıkan domates saplarının tarlalarda çürümeye bırakılması yerine katma değerli ürüne dönüştürüldüğü projede, ekip patent başvurusunda da bulundu.
2025 yılında tamamlanan ve yaklaşık 1 yıl süren saha ile laboratuvar çalışmalarının ürünü olan proje, tarımsal organik atıkların değerlendirilmesi ve düşük karbon ayak izi hedeflerine katkı sağlamayı amaçlıyor.
Dizge, Çukurova başta olmak üzere Mersin ve Antalya’nın Türkiye’nin önemli domates üretim merkezleri arasında yer aldığını hatırlatarak, çalışmanın ilk aşamasında atık su ve ağır metal tutulumuna yönelik çözüm arayışının bu fikri ortaya çıkardığını dile getirdi.
Süreçte domates saplarının yaklaşık 900 santigrat derecede işlenmesiyle yüksek kalsiyum içeriğinin tespit edildiğini belirten Dizge, “Domates saplarını fosforik asitle işledik ve camsı bir yapı elde ettik. Böylece kalsiyum fosfat bazlı bir cam malzemesi ya da cam katkı maddesi üretilebileceğini gördük. Aslında süreç biraz tesadüfen ilerledi. Bu çalışmayı Doç. Dr. Hüdaverdi Arslan ve Dr. Zelal Işık ile birlikte yürütüyoruz. Tarımsal atıkları katma değerli ürünlere dönüştürmek amacıyla domates saplarından yenilikçi bir biyomalzeme geliştirdik” dedi.
Milyonlarca ton atık değerlendirme potansiyeli taşıyor
Türkiye’de yıllık 14-15 milyon ton civarında domates üretildiğine dikkat çeken Dizge, bu üretimden 7-12 milyon ton arasında biyokütle atığının ortaya çıktığını söyledi. Bu atıkların büyük bölümünün ekonomik değer yaratmadan bertaraf edildiğini belirten Dizge, şunları kaydetti:
