Orta Doğu’daki gerilim nedeniyle İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması, küresel gıda piyasalarında hızlı bir zincirleme etki yapma potansiyeline sahip.
Dünyanın en önemli enerji ve ticaret geçiş noktalarından biri olan boğazdaki aksama; enerji fiyatlarından lojistik maliyetlerine, tarımsal girdilerden gıda emtialarına kadar geniş bir alanda fiyat baskısı oluşturuyor.
Analistlere göre kriz, doğrudan gıda üretiminden ziyade enerji maliyetleri, ticaret rotaları ve tarımsal girdiler üzerinden gıda fiyatlarını etkiliyor. Petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki artışın yanı sıra, alternatif rotalara yönelen gemiler nedeniyle nakliye maliyetleri de hızla yükseliyor. Bu durum özellikle Asya ile Avrupa arasındaki gıda ticaretinde ciddi belirsizlik meydana getiriyor.
Enerji maliyetlerindeki yükseliş, gıda sektöründe kullanılan plastik ve cam ambalaj gibi enerji yoğun üretim süreçlerinin de daha pahalı hale gelmesine yol açarak ürün fiyatlarını dolaylı biçimde artırabiliyor.
İlk etkilenenler yağ ve tahıl piyasaları
Piyasada en hızlı tepki veren ürünlerden biri soya yağı oldu. Soya yağı hem gıda üretiminde yaygın kullanılan bir yağ hem de biyodizel üretiminde önemli bir hammadde olduğu için petrol fiyatlarıyla güçlü bir ilişkiye sahip. Enerji fiyatları yükseldiğinde soya yağı fiyatları da genellikle aynı yönde hareket ediyor.
Tahıl piyasaları da risk altında görülüyor. Orta Doğu, küresel tahıl ticaretinde önemli bir ithalat merkezi olduğu için bölgedeki lojistik aksaklıklar bu ürünlerin ticaretini zorlaştırabiliyor. Analistler, bu nedenle buğday ve mısır vadeli işlemlerinde jeopolitik risklerin şimdiden fiyatlara yansımaya başladığını belirtiyor.
Süt ürünleri ve deniz ürünlerinde tedarik riski
Süt ürünleri piyasası da gelişmeleri yakından izliyor. İran’ın bölgeye yönelik yağsız süt tozu (skimmed milk powder) ticaretinde önemli bir oyuncu olması nedeniyle tedarik zincirinde aksamalar yaşanabileceği değerlendiriliyor.
Deniz ürünleri ve kırmızı et gibi hızlı bozulabilen gıdalar ise nakliye gecikmelerine karşı en hassas kategoriler arasında yer alıyor. Sevkiyatların durması veya gecikmesi durumunda bu ürünlerin ticaretinde ciddi kesintiler yaşanabilir.
Uzmanlara göre krizin süresi, belirleyici olacak. Hürmüz Boğazı’ndaki kesinti kısa süreli kalırsa etkiler sınırlı olabilir. Ancak uzun süren bir kriz, enerji fiyatları, gübre üretimi ve lojistik maliyetleri üzerinden küresel gıda fiyatlarında daha belirgin artışlara yol açabilir.
www.gidahatti.com/haber/27620029/hurmuz-bogazi-krizi-gida-fiyatlarini-nasil-etkileyebilir
