Hasat Türk gazetesi olarak, etik alanında yaptığı çalışmalar ile adından yoğun biçimde söz ettiren yazarımız, Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Burçin Çokuysal ile tarım ve gıda sistemleri, tarım ve gıda etiği, gıda adaleti, gıda egemenliği ve ekolojik krizler gibi konularda bir söyleşi gerçekleştirdik. Söyleşiyi beğenilerinize sunuyoruz.
İyi okumalar…
Tarım ve gıda etiği çalışmalarınızın başlangıcı ve nedenleri hakkında bilgi verebilir misiniz?
Tarımın üretim ortamı olarak kullanılan toprağın, basit bir yetiştirme ortamı değil barındırdığı biyolojik çeşitlilik ile ekosistem ağının bir parçası olduğunu akademideki pratik uygulamalarımdan biliyorum. Toprakta ürettiğimiz gıdaların da bizim doğa ile kurduğumuz bir tür iletişim biçimi olduğunu düşünüyorum.
Sorumluluk hisseden bir akademisyen olarak, aslına bakarsanız tarım ve etik benim için doğrudan bir “seçim” değil, endüstriyel tarımsal üretimin yarattığı ekolojik krizi ve sömürü sistemine ait gerçekliği anlama, anlamlandırma ve topluma aktarma çabamın doğal ve zorunlu bir sonucu aslında.
Yoğun kimyasallarla kirlenmiş bir çevre, tek ürün yetiştiriciliği ile kaybolmuş biyoçeşitlilik, küresel şirketlere bağımlı bırakılmış yerel aile işletmeleri, gıda güvenliği ve güvencesi zedelenmiş kırılgan topluluklar ve tükenmez sanılan doğal kaynakların geri dönüşsüz tükenişi. Bunun sadece basit bir tarımsal üretim meselesi değil, ekosistemle kurduğumuz tahakküm ilişkisinin ifadesi olduğunu savunuyorum. Bu etik sorun alanları üzerinde düşünmek, doğa ile kurduğumuz tahakküm, tarımsal ekosistem ile kurduğumuz sömürü ilişkisi kaçınılmaz olarak beni, “Bu sistem karşısında ben ne yapabilirim?” sorusuna yöneltti. Bu soru aslında kimilerini umutsuzluğa götürüp, pasifize eden bir soru olabiliyorken, benim için güçlü bir motivasyon kaynağı olarak felsefeye yönelmeme sebep oldu. Bilimsel çalışmalar tarım ve gıda sistemlerindeki mevcut problemlerin sonuçlarını düzelmeye çalışırken felsefe, mevcut etik sorun alanlarını yaratan nedenlere odaklanmam için düşünsel araçlar verdi. “Başka ne doğru olabilir?” sorusunu sormaya yönlendirdi.
| Her ne kadar tarım ve gıda etiği felsefenin geri planında kalmış görünse de tarım ve gıda etikçilerinin sesleri duymazdan gelinse de bu yolda yalnız olmadığımı da gördüm |
Böylelikle ziraat eğitimimin yanında felsefe lisans eğitimi de aldım. Tarım ve gıda etiği bağlamında insan-doğa ilişkisinin yeniden kurgulanması gerektiği üzerine felsefe alanında bir yüksek lisans çalışması da yaptım. Ekolojik krizi, tarım ve gıda sistemlerindeki adaletsizliği topluma aktarmak için daha donanımlı olarak yola çıktım. Her ne kadar tarım ve gıda etiği felsefenin geri planında kalmış görünse de tarım ve gıda etikçilerinin sesleri duymazdan gelinse de bu yolda yalnız olmadığımı da gördüm. Örneğin dünyanın ilk ve halen tek ulusal düzeyde tarım ve gıda etiği derneği olma özelliğini sürdüren, Tarım ve Gıda Etiği Derneği (TARGET) ve değerli üyelerinin kararlılığı, kitaplarımın basıldığı Yeni İnsan Yayınevi’nin konuya duyarlılığı, Avrupa Tarım ve Gıda Etiği Derneğinin (EURSAFE) ilgisi, sesimizi duyuran Hasat Türk gazetesi beni tarım ve gıda etiği alanında daha çok çalışmaya yönlendirdi.
Tarımsal üretim ve gıda sistemlerindeki etik sorun alanları ve ekolojik kriz insan eliyle üretildiyse yine dayanışma, kooperatifleşme, adalet ve ekolojik akılla yani yine insan eliyle çözümlenebileceğine dair umudum nedeniyle benim için tarım ve gıda etiği alanına yönelmek, sorunların sonuçlarını sadece akademide çözmek değil, mevcut sorunların nedenlerini tartışmak için tarım ve gıda etiği alanında çalışmak kaçınılmaz bir mecburiyet oldu.
Dünyadaki gelişmelere ve eğilimlere bakıldığında ülkemizin tarım ve gıda sistemindeki etik çalışmalar hakkında değerlendirmeleriniz nelerdir?
Dünyadaki gelişmelere ve küresel eğilimlere bakıldığında, tarım ve gıda etiği artık yalnızca felsefenin bir tartışma alanı olmaktan çıkmış, farklı çalışma disiplinlerinin iş birliği ile çok katmanlı ve çok paydaşlı bir yapıda tartışılır olmuştur. Ekolojik kriz, ekonomik istikrarsızlıklar, gıda güvencesizliği, gıda adaletsizliği, ülkeler arasındaki teknolojik ve bilimsel eşitsizlikler ve jeopolitik çatışmaların odağında yer alarak insan türünün yaşamda kalma meselesine dönüşmüş durumdadır. Endüstriyel tarım ve gıda sistemlerinin küresel devlerine rağmen gıda güvenliği, gıda güvencesi, gıda egemenliği ve bir hak olarak gıda, çevresel sürdürülebilirlik ve tarımsal üretim sistemleri, yapay zekâ-otonom sistemleriyle gelen teknolojik dönüşümün yarattığı eşitsizlik, küresel tarım ve gıda sistemlerindeki sosyal adalet ve değer zinciri etiği, hayvan hakları ve yeni tüketim eğilimleri dünya genelinde çok disiplinli bir yapıyla ve ekosistemlere bütüncül bakış ile yoğun şekilde tartışılmaktadır.







