Ekonomi yönetiminin dezenflasyon programı kısmen meyvelerini vermeye başlasa da jeopolitik gerilimin damgasını vurduğu dönemde vites artıran sokaktaki hayat pahalılığı istatistiklere yansıdı.
Gerilim, sıcak savaş ve belirsizliklerle geçen yılın ilk beş ayına ilişkin perakende ciro ve satış hacimlerine göre sektörel deflatör verisi, market-mağaza enflasyonunun hızla tırmandığını gösteriyor. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı verilere göre gıda, içecek, tütün ürünleri, tekstil, giyim ayakkabı, elektrikli eşya, mobilya, bilgisayar, kitap, tıbbi ürünler, akaryakıt gibi ürünleri kapsayan perakende ticaret satış hacmi mayıs ayında yüzde 13,7 artarken, sektörel ciro artışı yüzde 47,6’ya ulaştı. Cirodaki artış satış miktarından arındırıldığında, perakende tüketimdeki ortalama pahalanmayı gösteren sektörel zımni fiyat deflatörü, başka deyişle market-mağaza enflasyonunun yüzde 29,8 olduğu belirlendi.
Geçen yıl mayısta perakende sektörü zımni fiyat deflatörü 23,4’le, aynı tarihte yüzde 35,41 olan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) bazında yıllık manşet enflasyonun yaklaşık 12 puan altındaydı. Bu yıl yıl aynı ayda yüzde 32,61 olan TÜFE bazında yıllık manşet enflasyon bir yılda 2,8 puan düşüş kaydederken, sektörel zımni deflatör aynı dönemde 6,4 puan arttı. Perakende deflatörü ile TÜFE enflasyonu arasındaki makas bu yıl mayıs sonu itibarıyla 2,8 puana indi.
Markette pahalanma şubatta başladı
Geçen yıl eylülde yüzde 26,9’a kadar çıktıktan sonra düşüşe geçen sektörel zımni deflatör bu yıl ocak ayında yüzde 23,6’e kadar inmişti. Savaş öncesi gerilimin arttığı şubat ayında perakende satış hacmi (satılan mal miktarı) yüzde 15,7 artarken, sektörün cirosundaki artış yüzde 46,5’i buldu ve sektörel deflatör yüzde 26,6’ya çıktı. Fiilen sıcak savaşın yaşandığı mart ayında ise panik alımları ve stoklama refleksiyle perakende satış hacmi yüzde 21,8’le uzun dönemin aylar bazında en yüksek yıllık artışını kaydetti. Aynı ayda ciro artışı da yüzde 53,6’ya ulaştı ve perakende sektörü zımni fiyat deflatörü yüzde 26,1 oldu. Perakende deflatörü, başka deyişle çarşı pazar enflasyonu nisanda ise yüzde 30,7 ile son 18 ayın en yüksek düzeyine çıktı. Perakende satış hacminin yüzde 11,7 arttığı nisanda, ciro artışı da yüzde 46 oldu.
Sektörel deflatörde son bir yıldaki artışın 6,2 puanı, bu yıl jeopolitik gerilimin en fazla etkili olduğu şubat-mayıs döneminde gerçekleşti. Aynı dönemde yıllık manşet enflasyondaki artış ise 2 puanda kaldı.
Makas değişimi asıl son dört ayda
Söz konusu dört ayda “raf ve etiket enflasyonu”nun, genel ülke enflasyonundan çok daha hızlı artması, ocak ayından bu yana asgari ücret ayarlamaları, dükkân kiraları, enerji ve özellikle akaryakıt lojistik maliyetlerinin market, mağaza, teknoloji bayileri gibi perakendeciler üzerindeki doğrudan yıkıcı baskısını gösteriyor. Buna göre perakendeciler, üretici fiyatlarındaki ve tedarik zincirindeki artışları doğrudan etiketlere yansıtmak zorunda kaldılar.
Ocak sonundan mayıs sonuna kadar deflatörün 6,2 puan yükselişi, halkın alım gücünü zorladığı için perakende satış hacmindeki/fiziksel mal tüketim miktarındaki yıllık artış nisan ve mayısta yüzde 10’lar düzeyin geriledi. Vatandaş fiyatların ocak ayından beri hızla tırmanması sebebiyle mağazalardan fiziksel ürün alma hızını yavaşlatmak zorunda kaldı.
