Dünyada un ticareti, Irak’ın ithalatındaki sert düşüşle yüzde 9 gerilerken, Türkiye’nin ihracatı, buğday tedarikine getirilen kısıtlamalar nedeniyle 10 yılın en düşük seviyesine indi. Ancak gelecek sezon Irak’ın alımlarının toparlanmasıyla Türkiye’nin ihracatında canlanma öngörülüyor.
Küresel buğday unu ticareti, 2024-25 döneminde son yılların en sert düşüşünü yaşıyor. Uluslararası Hububat Konseyi (IGC) verilerine göre, dünya un ticareti önceki yıla kıyasla yüzde 9 gerileyerek 15,5 milyon ton seviyesinde gerçekleşecek. Geçen sezon 16,9 milyon ton ile altı yılın zirvesine ulaşan ticaret hacmi, böylece üç yılın en düşük seviyesine inmiş olacak.
IGC, haziran sonunda tamamlanan sezonun önceki tahminlere göre hafif yukarı yönlü revize edildiğini belirtirken, bu artışın Sahra Altı Afrika, Kuzey ve Orta Amerika’daki yükselişlerden kaynaklandığını bildirdi. Buna karşılık Uzak Doğu Asya ülkelerinin ithalatındaki düşüş, özellikle Sri Lanka’ya yapılan teslimatın, beklentilerin altında kalması, genel ticaret hacmini sınırladı.
Irak’ın ithalatında 14 yılın dip seviyesi
Küresel un ticaretindeki daralmanın en büyük nedeni, Irak’ın ithalatındaki sert düşüş oldu. IGC, Irak’ın 2024-25 döneminde 1,2 milyon ton un ithalatı yapacağını, bunun da 14 yılın en düşük seviyesi olacağını öngörüyor. Geçen sezon ithalat miktarı 2,1 milyon ton seviyesindeydi.
Bu düşüşte, Irak’ın bu yıl elde ettiği rekor buğday hasadı kritik rol oynadı. Ülke hükümeti, iç tüketimi karşılayan güçlü üretim sayesinde 2 milyon tona kadar buğday ihracatına izin verdi. Ayrıca yerli üretimi teşvik etmek için ithal una yönelik kademeli gümrük vergisi artışları devreye sokuldu.
IGC raporunda, “İthalat, yerel un üretimini artırma ve dışa bağımlılığı azaltma politikalarıyla sınırlı kaldı. Ayrıca, Irak’ın geleneksel tedarikçisi olan Türkiye’den yapılan sevkiyatların azalması da yavaşlamaya katkı yaptı” ifadelerine yer verildi.
Türkiye’nin un ihracatında 10 yılın en düşük seviyesi
Küresel un ihracatında uzun yıllardır birinci sırada yer alan Türkiye, 2024-25 döneminde ciddi bir düşüş yaşadı. IGC verilerine göre, Türkiye’nin un ihracatı geçen yılki zirveden yaklaşık yüzde 40 gerileyerek 3,6 milyon tona indi ve son 10 yılın en düşük seviyesine geriledi. Düşüşün temel nedeni, Karadeniz’den uygun fiyatlı buğday tedarikini sınırlayan ithalat kısıtlamaları oldu. Türkiye’nin ihracatındaki bu azalma, Irak gibi geleneksel pazarlarında da önemli daralmaya yol açtı.
Gelecek sezon ihracatta toparlanma öngörülüyor
IGC, gelecek sezonda Türkiye’nin un ihracatının yeniden toparlanacağını öngörüyor. 2025- 26 döneminde 5,3 milyon tonluk ihracat yapılabileceği, bunun da mevcut sezona göre 1,7 milyon tonluk bir artış anlamına geleceği belirtiliyor. Bu artışın en önemli nedeni ise buğday ithalatındaki kısıtlamaların kaldırılması olacak.
